Dziwny stwór znaleziony w Brazylii. Ptasi dziób, a w nim – bateria zębów

Rynchozaury wyglądały nieco pokracznie. To archozauromorfy, zatem zwierzęta obejmujące także dinozaury. Do dzisiaj jedynymi przedstawicielami tej grupy są krokodyle i ptaki, a niektórzy kwalifikują do archozauromorfów również żółwie.

W epoce triasu przed ponad 200 milionami lat niewątpliwie należały do niej również rycnhozaury, czyli grupa zwierząt podobnych niekiedy do jaszczurek, ale niekiedy przybierających formy dzisiaj już niespotykane i przywodzące na myśl raczej jakieś stwory z innej planety. Krępe ciała kończyły masywne głowy często wyposażone w dziób podobny jak u ptaków, zwłaszcza papug. Nim rynchozaury zrywały rośliny, bowiem wszyscy przedstawiciele tej grupy były roślinożercami.

I w epoce triasu rynchozaury stanowiły grupę dominującą na świecie. Mówimy o czasach przed ponad 200 milionami lat, gdy ani dinozaury, ani tym bardziej ssaki czy ptaki nie opanowały jeszcze Ziemi. Rynchozaury żyły równolegle z wczesnymi dinozaurami, może niektóre padały nawet ich ofiarami, ale jednak były od nich liczniejsze i … okazuje się, że bardziej wówczas zróżnicowane.

Niezwykły rynchozaur znaleziony w Brazylii

Wiemy to dzięki takim znaleziskom jak ostatnie, z Brazylii. Informuje o nim „Royal Society Open Science”, gdzie czytamy o tym, że w Candelaria w południowej Brazylii, niedaleko granicy urugwajskiej, znaleziono szczątki ważnego rynchozaura i to w środowisku zdominowanym przez cynodonty i inne gady ssakokształtne – zwierzęta znane na Ziemi od paleozoiku, gdy mocno dominowały. Niektóre cynodonty były pokryte futrem i karmiły młode mlekiem, ale znosiły jaja, o czym pisaliśmy niedawno w Zielonej Interii. Miliony lat temu stosowały zatem rozwiązania, które później przyniosły sukces ssakom.

Rynchozaury ich nie stosowały, a jednak żyły w tym samym środowisku i zwierzę z południowej Brazylii wskazuje na ich spore zróżnicowanie w okresie triasu, przed rozpoczęciem się ery dominacji dinozaurów. To zwierzę nazwano Isodapedon varzealis, znane jest tylko z jednej, acz bardzo istotnej czaszki. W czaszce tej znajduje się bowiem dziób do zrywania roślin, typowy dla rynchozaurów. Jednocześnie jednak mamy tu całą baterię zębów, które ułożone są w trzech rzędach. To charakteryzuje symetryczny układ zębów, chociaż większość rynchozaurów miała asymetryczne uzębienie, z jedną stroną szerszą od drugiej lub z większą liczbą rzędów zębów.

Rynchozaury dominowały kiedyś na świecie

Taki układ zębów u izodapedona na pewno pozwalał mu na zjadanie większej gamy roślin, w tych bardzo twardych, które rosły licznie w triasie. Taka budowa zębów wskazuje na różne strategie ekologiczne w obrębie licznych roślinożerców, jakimi były wtedy rynchozaury. A to wskazuje na opanowywanie różnych środowisk w okresie dynamicznych zmian środowiskowych związanych z karnijskim epizodem pluwialnym – największym potopem w dziejach Ziemi.

To rzuca nowe światło na rynchozaury i ich dominację w świecie przed potopem. Te zwierzęta w triasie zamieszkiwały niemal całą Pangeę, a ich skamieniałości można odnaleźć w wielu współczesnych regionach, w tym w Brazylii, Argentynie, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Zimbabwe, Tanzanii, Republice Południowej Afryki, Madagaskarze, Indiach, Anglii i Szkocji. Pod koniec triasu rynchozaury osiągnęły niemal globalny zasięg występowania i odgrywały znaczącą rolę jako główni roślinożercy na lądzie.