Kto zarabia na samotności? „Znalezienie partnera przestało być celem”

Nigdy wcześniej w historii ludzkości ponad 5 miliardów ludzi nie było połączonych cyfrowo, a jednocześnie WHO alarmuje, że około jedna na sześć osób doświadcza samotności. Szybko okazało się, że na tym paradoksie da się zarobić.

– Na każdy problem społeczny rynek ma swoją odpowiedź – mówi w rozmowie z Interią Filip Dokurno, socjolog i psycholog biznesu. Przykładem mogą być oferty dla osób żyjących w pojedynkę: mikrokawalerki, oferty wyjazdowe dla singli, a nawet menu dla singli.

– Świat jest dziś mocno zindywidualizowany, a w momencie, w którym jesteśmy nastawieni na siebie i samorozwój, zatracamy myślenie o społeczności. Pragniemy bliskości i relacji, jednocześnie bojąc się zobowiązań – tłumaczy. Dlatego sięgamy po półśrodki, które napychają kieszenie gigantów.

– Na naszej samotności zarabiają oczywiście twórcy aplikacji randkowych, ale też influencerzy. Zarówno oni, jak i wszelkie subskrypcje społecznościowe zapewniają nam iluzję więzi, która nie wymaga od nas prawdziwego zaangażowania. Możemy śledzić życie influencerów, mieć wrażenie, że się znamy, towarzyszymy im, a nawet do nich pisać, ostatecznie nie musząc oferować niczego od siebie – wyjaśnia socjolog.

W przypadku platform społecznościowych transakcja jest dość prosta: Nasza uwaga, dane, czas w zamian za tzw. znaki rozpoznania, określane fachowo jako „jednostki uwagi, które potwierdzają istnienie drugiego człowieka”.

– W tym przypadku to po prostu lajki. One w pełni zaspokajają nasz głód, fundują chwilę stymulacji. Lubimy, gdy ktoś miło skomentuje nasz wygląd, ale szybko zapominamy, że w prawdziwym świecie, na ulicy rzadko kiedy ktoś podejdzie i powie „ładnie wyglądasz” – opisuje Filip Dokurno. Mimo to, serwowane w ten sposób znaki rozpoznania w pełni nam wystarczają i sprawiają, że akceptujemy kolejne subskrypcje.

Podobne, iluzoryczne, poczucie przynależności do grupy dają platformy streamingowe. Czekamy na kolejny odcinek hitowego serialu, dyskutujemy na jego temat w sieci, czując się niemal tak, jakbyśmy właśnie wrócili z pozostałymi użytkownikami z jednej imprezy. A wszystko to z wygodnej pozycji kanapy, we własnych czterech ścianach.

Przed laty, na długo przed tym, jak pandemia nauczyła nas zaspokajać potrzeby w świecie cyfrowym, jedną z form budowania wspólnoty była przynależność do subkultur. Jak zwraca uwagę socjolog, było to coś więcej niż tylko ubieranie się, czy malowanie w charakterystyczny sposób.

– Były to środowiska hermetyczne, mimo swojej popularności. Ktoś musiał nas do niego wprowadzić, zaprosić – wyjaśnia. Z jego obserwacji wynika, że dziś radzimy sobie z potrzebą przynależności zupełnie inaczej.

– Poszczególne subkultury zrzeszały ludzi, którzy chcieli być w jakiś sposób inni niż reszta. Dzisiaj z kolei jesteśmy nastawieni na to, by być tacy sami. Wystarczy jeden trend na TikToku, byśmy wszyscy zechcieli nosić takie same kurtki czy makijaż. Nie chcemy doświadczać ostracyzmu, nie pasować, dlatego czujemy się ciągle obowiązani do autokorekty. Mamy poczucie, że w sieci ciągle nas ktoś obserwuje. A nam przecież zależy znakach rozpoznania – mówi socjolog.

Podobnym mechanizmem nagradzania „karmią” nas aplikacje randkowe. A w konsekwencji od siebie uzależniają. – Widzę to po znajomych używających Tindera. W wielu przypadkach znalezienie partnera czy partnerki nie jest już celem. Staje się nim sam swipe (gest przesunięcia palcem po ekranie, którym użytkownik ocenia potencjalną osobę do poznania – red.), bo on daje nam dopaminę – mówi socjolog.

Nie możemy jednak sprowadzać tego do rozrywki. Zaspokajanie deficytu w relacjach poprzez takie aplikacje – również wtedy, gdy ogranicza się do samego procesu poszukiwania – otwiera przed nami drzwi do kolejnego, iluzorycznego świata. Pełnego fałszywych obrazków na temat ludzi i więzi. Z obserwacji socjologa wynika, że użytkownicy platform do randkowania mają tendencję do zawyżania swoich kompetencji. – Statystycznie to częściej mężczyźni. Choć akurat nie wędkarze, którzy, o dziwo, nie ubarwiają swoich opisów – wtrąca.

Po co to robią, skoro nie każdy loguje się, chcąc znaleźć miłość życia? Odpowiedź jest prosta i ponownie zakorzeniona w deficytach, jakie serwuje nam osamotnienie. – Po szeroko pojęty awans społeczny – stwierdza ekspert.

– Tkwimy w poczuciu, że awans społeczny jest jedyną rzeczą, która realnie poprawi nasz byt. Tylko nie do końca zdajemy sobie sprawę, że tzw. klasy społecznie niekoniecznie mają związek ze stanem naszych kont – dodaje Filip Dokurno.

Na liście gigantów monetyzujących naszą samotność nie można pominąć twórców modeli sztucznej inteligencji, choć w zasadzie w pewnym stopniu stoi ona za wspomnianymi wyżej obszarami. Tylko że mowa już nie tylko o algorytmach, ale bezpośrednich próbach zastępowania Chatem GPT rozmowy z drugim człowiekiem.

To dla nas wygodny układ. Możesz zapytać o wszystko i o wszystkim opowiedzieć bez ryzyka bycia ocenianym. Możesz bez oporów wyrazić niezadowolenie z uzyskanej odpowiedzi, kierować rozmowę na wygodne dla ciebie tory i – co najważniejsze – nikt nie oczekuje od ciebie niczego w zamian.

Ale i tu kryje się pułapka, bo jak zauważa ekspert, modele sztucznej inteligencji zaczynają kraść przestrzeń terapeutyczną. A tam, gdzie bot usiłuje zastąpić specjalistę, przestaje być niewinnie.

Czy da się zatrzymać ten proces? Odpowiedź nie jest prosta. – Musielibyśmy jako społeczeństwo wyjść nieco ze świata cyfrowego i wkroczyć w ten realny – mówi Filip Dokurno. Wielu ludziom może się wydawać, że to droga bez powrotu. – A może to tak, jak ze strajkami i wyborami? Głos jednej osoby niewiele zmieni, ale jeśli z tych ludzi zrobi się tłum, to już inna sytuacja – skwitował.

Dagmara Pakuła