Poprzedni przywódca Iranu – ajatollah Ali Chamenei, zginął wraz z najbliższymi współpracownikami w pierwszym dniu amerykańsko-izraelskich nalotów, 28 lutego, co spowodowało próżnię władzy, niespotykaną w 47-letniej historii Republiki Islamskiej. Chamenei był zaledwie drugą osobą, która sprawowała funkcję najwyższego przywódcy.
Irańskie Zgromadzenie Ekspertów wkrótce wybierze lidera
Tymczasem irański parlamentarzysta Mohsen Zangeneh przekazał w piątek 6 marca, że nowy najwyższy duchowy i polityczny przywódca Iranu ma zostać mianowany w ciągu dwóch dni. Dodał, że obaj ostateczni kandydaci „niechętnie przyjęliby to stanowisko”.
W ostatnich godzinach pojawiały się sprzeczne doniesienia na temat harmonogramu wyboru nowego przywódcy Iranu. Jeden z wysokich rangą członków Zgromadzenia Ekspertów powiedział mediom państwowym, że proces jest „bliski zakończenia”, podczas gdy inny członek poinformował, że czas trwania procesu jest „niejasny”.
Izrael ostrzegł, że każdy nowy przywódca będzie celem ataku. Z kolei prezydent USA Donald Trump mówił, że „musi być zaangażowany” w wyznaczenie nowego lidera Iranu, tak samo, jak miało to miejsce w przypadku Wenezueli.
Iran. Kim jest najwyższy przywódca?
Najwyższy przywódca jest najwyższym autorytetem religijnym i politycznym w Republice Islamskiej. Urząd ten daje uprawnienia nieporównywalne z większością innych systemów politycznych. Jest głównodowodzącym sił zbrojnych i sprawuje bezpośredni nadzór nad sądownictwem, mediami państwowymi i Radą Strażników, co daje mu skuteczne prawo weta zarówno w stosunku do ustawodawstwa, jak i kandydatów w wyborach. Ma on decydujący głos w polityce zagranicznej i szeroko rozumianej polityce wewnętrznej. Stanowisko to jest dożywotnie. Decyzję o wyborze kandydata podejmuje Zgromadzenie Ekspertów, składające się z wybranych na ośmioletnią kadencję 88 uczonych islamskich.
Nim jednak Zgromadzenie podejmie ostateczną decyzję, kandydat musi zostać najpierw zweryfikowany i zatwierdzony przez Radę Strażników – 12-osobowy organ, którego członkowie są mianowani przez najwyższego przywódcę i najwyższego sędziego (również mianowanego przez najwyższego przywódcę). W rezultacie powstaje struktura funkcjonująca w obiegu zamkniętym: najwyższy przywódca zatwierdza osoby uprawnione do zasiadania w organie, którego konstytucyjnym zadaniem jest nie tylko wybieranie najważniejszej osoby w państwie, ale także sprawowanie nad nią nadzoru, a nawet złożenie jej z urzędu.
