Niemcy. Zrabowane dokumenty wrócą do Polski. Friedrich Merz ogłasza

„To najważniejszy i najcenniejszy zwrot zrabowanych obiektów dziedzictwa kultury we współczesnej historii Polski” – podkreśla MKiDN w komunikacie.

W trakcie konsultacji międzyrządowych minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska przekazała stronie niemieckiej dziewięć wniosków restytucyjnych obejmujących 35 utraconych zabytków.

„Historyczny dzień! Polska odzyskuje od Niemiec bezcenne polsko-krzyżackie archiwa zrabowane podczas wojny. Do Polski wraca też głowa świętego Jakuba Starszego – fragment rzeźby z XIV w. – skradziona już po wojnie. To faktyczny przełom w toczonych od 1948 r. rozmowach o zwrocie zrabowanych dzieł” – powiedziała ministra Cienkowska, cytowana przez MKiDN.

Z kolei premier Donald Tusk, podczas wspólnej konferencji prasowej z kanclerzem Niemiec Friedrichem Merzem, podkreślił, że to nie ostatni zwrot zrabowanych w Polsce dzieł.

Niemcy. Polska odzyskuje zrabowane podczas wojny zabytki

Jak dodała Cienkowska, otrzymała od pełnomocnika niemieckiego rządu ds. kultury i mediów, ministra Wolframa Weimera gwarancję przyspieszenia procedowania kolejnych wniosków.

Jak informuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, najstarszym odzyskanym dokumentem jest przywilej protekcyjny dla Zakonu Niemieckiego wydany przez papieża Innocentego III w 1215 roku.

Najmłodszy pochodzi natomiast z 1466 roku – to list żelazny króla Kazimierza IV Jagiellończyka dla wielkiego mistrza zakonu udającego się na rokowania pokojowe.

Konsultacje polsko-niemieckie. Zdecydowano o zwrocie zrabowanych dokumentów

Dokumenty, dotyczące zakonu krzyżackiego i wzajemnych stosunków polsko-krzyżackich, były przechowywane na terenie Rzeczypospolitej od momentu likwidacji zakonu i utworzenia świeckiego księstwa przez ostatniego wielkiego mistrza.

Komplet dokumentów polsko-krzyżackich trafił najpierw do działu „Prussiae” w Archiwum Koronnym na Wawelu, następnie przeniesiono je do Warszawy i połączono z królewskim Archiwum Sekretnym Warszawskim.

W 1808 r. dokumenty polsko-krzyżackie weszły w skład zasobu Archiwum Ogólnego Krajowego, którego kontynuatorem od 1918 r. jest Archiwum Główne Akt Dawnych.

Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu polskiej stolicy zbiory Archiwum stały się przedmiotem grabieży. Ostatecznie znalazły się w Berlinie, w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz.

Kompleksowo opracowany wniosek restytucyjny trafił do strony niemieckiej w listopadzie 2022 roku, choć pierwsze próby odzyskania zrabowanych dokumentów zostały podjęte bezpośrednio po wojnie.

Wniosek został ponowiony za pośrednictwem Ambasady RP w Berlinie w październiku 2023 r. Był przedmiotem wielokrotnych rozmów zarówno na poziomie roboczym, jak i na poziomie kierownictwa resortu kultury.