Nosorożec włochaty nie był zwierzęciem tylko Arktyki. Nowe odkrycia

Nosorożec włochaty był gigantem i jednym z największych zwierząt, jakie żyły na przedpolu lodowca w czasach plejstocenu, również w Polsce. Na terenie naszego kraju znaleziono zresztą dobrze zachowane szczątki tych ssaków. W 1929 r. w Staruni koło Stanisławowa (dzisiaj na terytorium Ukrainy, wtedy Polska) wykopano najbardziej kompletne ciało zwierzęcia, z zachowanymi częściami miękkimi. Szczątki zostały wydobyte w grudniu i przewiezione do Krakowa, gdzie eksponowane są do dzisiaj.

Polska znajdowała się wtedy tuż na przedpolu lodowca, który – w zależności od okresu – nasuwał się na nią głębiej, albo płycej. Prawie całą Europę pokrywała arktyczna tundra i to porośnięte grubym futrem zwierzę jest utożsamiane z życiem w takich surowych warunkach. Nie tylko zresztą w Europie, ale i na Syberii. Liczne szczątki tych nosorożców znajdowane w całej Europie, łącznie z Wielką Brytanią, a także w Rosji sugerują, że były one rozpowszechnione aż do kilkunastu tys. lat temu, gdy wymarły wraz z końcem zlodowacenia.

Nie jest jasne, dlaczego nosorożec włochaty wyginął

Ssak ten nigdy nie przeszedł Beringii i nie skolonizował Ameryki Północnej jak chociażby mamuty włochate. Przetrwał kilka wymierań i interglacjałów, a pokonało go wymierani sprzed niespełna 14 tys. lat. Pisaliśmy w Zielonej Interii na temat nowych teorii na temat wymarcia tego wielkiego ssaka, który teoretycznie nie powinien był zniknąć tak długo, jak panowały mrozy. Był do nich znakomicie przystosowany.

Jak się jednak okazuje, nie tylko do nich. Wyniki badań nad szczątkami nosorożców włochatych opublikowane w „Science” dowodzą, że podobnie jak w przypadku innych megafauny epoki lodowcowej, nasza wiedza na temat nosorożca włochatego została ukształtowana przez szczątki znalezione głównie w ekstremalnie zimnym klimacie. Do tej pory wszystkie trzy pełne genomy tego zwierzęcia pochodziły właśnie z Syberii. Na szerokościach geograficznych, gdzie nosorożce te żyły w mrozie i surowych warunkach. Tymczasem zanalizowanie genomów mitochondrialnych z okazów nosorożców włochatych znalezionych w całej Eurazji i porównanie ich z próbkami zwierząt z północno-wschodniej Syberii pokazuje znacznie większą różnorodność genetyczną nosorożców na terenach Azji Wschodniej. To pokazuje, że zwierzęta z Europy miały mniejszą różnorodność genetyczną. Te z terenów Azji leżących dalej na południu – większą.

Ałtaj był szczególnie ważny dla nosorożców włochatych

Dowiedli tego Xiao-Le Lei z Uniwersytetu Pekińskiego i Jiaoyang Ruan z Instytutu Geologii i Geofizyki Chińskiej Akademii Nauk. Przeanalizowali oni 38 skamieniałych szczątków nosorożców włochatych z całego świata. Okazało się, że gatunek ten miał cztery linie genetyczne. Dwie były powszechne w północno-wschodniej Syberii, a pozostałe dwie – w Europie i na terenie gór Ałtaj w środkowej Azji. Tylko w Ałtaju mieszkały nosorożce o genach wszystkich tych czterech linii.

Możliwe zatem, że Ałtaj, a może szerzej – w ogóle Chiny (gdyż kompletny genom sprzed 170 tys. lat znaleziono właśnie na pograniczu Chin i Rosji) były źródłem rozwoju linii ewolucyjnych zwierzęcia. Nosorożec włochaty być może pochodził z Chin (pewności co do tego nie ma) i stąd rozprzestrzenił się dalej, na Syberię i Europę. Przodek ten żył na terenie Chin 464 tys. lat temu, a do 417 tys. lat temu wszystkie późniejsze linie rozwojowe tego ssaka rozdzieliły się ostatecznie. Wiemy też, że najstarsze ślady nosorożców włochatych w Europie pochodzą sprzed 450 tys. lat.

Wiemy także, że zwierzęta te na Syberii i terenach Ałtaju przetrwały dłużej niż w Europie. Tam od 70 tys. lat temu nosorożce włochate stawały się coraz rzadsze i nigdy nie odbudowały dawnej liczebności.