Nowa propozycja dla emerytów odrzucona. Ministerstwo wyjaśnia powody

Petycja oznaczona numerem 1-2026 została złożona do RPO 7 stycznia 2026 r. Dokument dotyczy wprowadzenia nowego mechanizmu waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych.

Wnioskodawczyni przekonuje, że obecny system opiera się na wskaźniku przeciętnej inflacji dla całego społeczeństwa, podczas gdy osoby starsze ponoszą inne koszty niż osoby aktywne zawodowo. Dlatego proponuje uwzględnianie tzw. inflacji seniora, określanej również jako CPI-S (Consumer Price Index for Seniors) zamiast standardowego wskaźnika CPI. Takie rozwiązania wprowadziły już USA, Kanada, Niemcy i Austria.

Trzy indeksy do wyliczenia waloryzacji. Padła propozycja

Chodzi o to, że seniorzy rzadziej kupują towary taniejące, takie jak nowoczesna elektronika. Częściej natomiast płacą za leki, energię i żywność, których ceny stale rosną. Dlatego waloryzacja oparta tylko na CPI jest społecznie niesprawiedliwa, ponieważ zaniża realne świadczenia.

Autorka petycji proponuje, aby nowy mechanizm waloryzacji opierał się na trzech filarach: CPI, CPI-S i wzroście gospodarki i płac x 20. Dopiero uwzględnienie wszystkich tych trzech indeksów pozwoliłoby na waloryzację rent i emerytur adekwatną do realnych wydatków seniorów.

Obecny mechanizm waloryzacji niezgodny z Konstytucją?

Autorka petycji argumentuje swoje postulaty, powołując się na Konstytucję RP. Jej zdaniem obecne rozwiązania waloryzacyjne mogą naruszać:

• Art. 32 Konstytucji RP – prawo do równego traktowania i ochrony przez władze publiczne;

• Art. 68 Konstytucji RP – prawo do ochrony zdrowia, w tym poprzez zapewnienie środków finansowych umożliwiających korzystanie z opieki medycznej;

• Art. 69 Konstytucji RP – obowiązek władz publicznych zapewnienia seniorom szczególnej pomocy.

W związku z tym autorka zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich o przekazanie swoich postulatów odpowiednim organom. RPO przekazał petycję do rozpatrzenia w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Ministerstwo nie zgadza się na zmiany. Dlaczego?

Resort rodziny nie podzielił argumentów przedstawionych w petycji. Stwierdził, że obecny mechanizm waloryzacji już w dużej mierze realizuje cele, które chciałaby osiągnąć autorka wniosku.

W odpowiedzi wskazano, że ustawowy wskaźnik waloryzacji opiera się na średniorocznym wskaźniku cen towarów i usług konsumpcyjnych, a dodatkowo jest powiększany o co najmniej 20 proc. realnego wzrostu przeciętnych wynagrodzeń. Zdaniem ministerstwa oznacza to, że świadczenia uwzględniają zarówno zmiany cen, jak i wzrost płac w gospodarce.

Resort nie zgodził się także z argumentem, że potrzebny jest odrębny wskaźnik „inflacji seniora”. W odpowiedzi wyjaśniono, że koszyk inflacyjny dla emerytów i rencistów ma charakter modelowy i opiera się na strukturze wydatków tej grupy. Jednocześnie podkreślono, że koszyk inflacyjny powinien być regularnie aktualizowany, aby odzwierciedlał rzeczywiste zachowania konsumentów.

Według resortu Konstytucja nie narzuca konkretnej metody podnoszenia świadczeń. Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie kwestionowało obowiązującego mechanizmu. W końcowej części odpowiedzi ministerstwo podkreśliło, że system waloryzacji jest stale monitorowany i może być dostosowywany do sytuacji społeczno-gospodarczej kraju. Jednocześnie zaznaczono, że obecnie nie są prowadzone prace nad zmianą przepisów.

Jak składać petycję do RPO? Każdy obywatel może to zrobić

Prawo do składania petycji przysługuje każdemu. Mogą to robić zarówno osoby fizyczne, jak i organizacje społeczne, firmy czy grupy obywateli. Przedmiotem petycji może być m.in. propozycja zmiany przepisów, podjęcia określonych działań przez organy państwa lub rozwiązania problemu mającego znaczenie społeczne.

Petycję do Rzecznika Praw Obywatelskich można złożyć na kilka sposobów: przez internet za pomocą specjalnego formularza, przez ePUAP, listownie lub osobiście w Biurze RPO. Dokument powinien zawierać dane wnioskodawcy, wskazanie adresata oraz dokładny opis sprawy. Petycje anonimowe pozostawia się bez rozpoznania, choć autor może się zgodzić na nieujawnienie swoich danych publicznie.

Jeżeli sprawa nie należy do kompetencji RPO, petycja nie trafia do kosza. Zgodnie z ustawą jest przekazywana do instytucji właściwej do jej rozpatrzenia. Tak właśnie było w przypadku propozycji zmian w waloryzacji emerytur, która ostatecznie trafiła do resortu rodziny.

W publicznym rejestrze petycji prowadzonym przez Rzecznika znajduje się obecnie ponad 330 spraw, obejmujących bardzo różne tematy – od świadczeń społecznych i ochrony zdrowia po kwestie samorządowe czy zmiany w prawie.

Źródła: rpo.gov.pl, gov.pl, Konstytucja RP