Polscy archeolodzy odkryli kolejne elementy Wielkiego Kościoła Jezusa

Sudańsko-polska ekspedycja archeologiczna odsłoniła kolejne elementy monumentalnego Wielkiego Kościoła Jezusa w Starej Dongoli. Naukowcy odkryli m.in. imponującą klatkę schodową, prowadzącą do wnętrza świątyni oraz przypory wzmacniające apsydę budowli. Po raz pierwszy udało im się również dotrzeć do poziomu oryginalnej posadzki.

Badania prowadzi zespół Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW) pod kierownictwem prof. Artura Obłuskiego. Stara Dongola, dawna stolica chrześcijańskiego królestwa Makurii, jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w północno-wschodniej Afryce.

Na pozostałości monumentalnej świątyni badacze natrafili już w 2021 roku. Dopiero jednak uzyskanie grantu Narodowego Centrum Nauki umożliwiło rozpoczęcie szerzej zakrojonych wykopalisk.

Sudan. Polacy odkrywają tajemnice Wielkiego Kościoła Jezusa

Odkrycia mogą zmienić dotychczasową wiedzę na temat architektury sakralnej średniowiecznej Nubii. Prof. Obłuski porównał znaczenie badanej świątyni do budowli, które w przeszłości wyznaczały kierunki rozwoju architektury.

– W podejściu historycznym do architektury uznaje się, że pojawiają się budowle, które używając współczesnego języka, stają się trendsetterami. Takim budynkiem była z pewnością np. Hagia Sophia w Konstantynopolu (dzisiejszy Istambuł). Wielki Kościół Jezusa wydaje się naturalnym kandydatem dla Nubii, a może nawet dla tej części Afryki – powiedział badacz, cytowany w komunikacie CAŚ UW.

Dotychczas za katedrę uznawano inną świątynię, położoną poza murami Starej Dongoli. Najnowsze odkrycia mogą jednak skłonić naukowców do ponownej oceny znaczenia Wielkiego Kościoła Jezusa.

Dotąd przebadano jedynie niewielką część budowli. Jej pełne rozmiary pozostają zagadką, choć archeolodzy dysponują już pierwszymi szacunkami.

– W kolejnym sezonie chcielibyśmy rozwiązać ostatecznie zagadkę wielkości kościoła. Obecnie wiemy, że miał on 47 metrów szerokości i około 57 metrów długości, wysokość na razie ostrożnie szacujemy na 21 metrów. To jest budynek większy niż Biały Dom w Waszyngtonie. A my mamy w planach, żeby go odkopać – zapowiedział prof. Obłuski.

Realizacja tego przedsięwzięcia będzie wymagała wykonania wyjątkowo głębokich wykopów i zaangażowania znacznie większych środków niż podczas standardowych prac archeologicznych.

Niezwykłe odkrycie w Sudanie. Polscy naukowcy znaleźli greckie inskrypcje

Dużym zaskoczeniem dla ekspedycji było odkrycie kolejnego kościoła w budynku przylegającym do Wielkiego Kościoła Jezusa. Mniejsza świątynia znajdowała się na piętrze dobudowanej konstrukcji. Choć jej ściany zachowały się jedynie do wysokości około metra, badacze natrafili na liczne pozostałości dekoracji malarskich.

– Wiemy, że były to wspaniałe malowidła, mamy sześć wielkich regałów. wypełnionych fragmentami malowanych tynków – wyjaśnił kierownik ekspedycji.

Podobne dekoracje naukowcy znaleźli w kościele związanym z królem Dawidem z XIII wieku, odkrytym w 2023 roku po północnej stronie monumentalnej świątyni.

Szczególnie cennym znaleziskiem okazały się fragmenty tynku z greckimi inskrypcjami, odkryte w zasypie mniejszego kościoła. Jak wyjaśniła dr Agata Deptuła z CAŚ UW, zawierają one fragmenty biblijnych pieśni modlitewnych.

– Jeden z tekstów można zidentyfikować jako fragment modlitwy Anny, matki proroka Samuela, znanej ze Starego Testamentu – przekazała badaczka.

Inskrypcje wykonano starannym pismem o literach mających zaledwie około pół centymetra wysokości. To szczególnie istotne odkrycie, ponieważ dotychczas w Starej Dongoli znajdowano przede wszystkim teksty psalmów, a fragmenty biblijnych ód są tam nowością.

Wykopaliska w Starej Dongoli. Polacy pomagają również mieszkańcom Sudanu

Przed rozpoczęciem najnowszego sezonu ekspedycja musiała zabezpieczyć stanowisko archeologiczne. Jesienią 2024 roku Stara Dongola ucierpiała wskutek największej od 1988 roku powodzi, która uszkodziła również część dachów chroniących zabytki.

Prace zabezpieczające prowadzono wspólnie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej.

Równolegle z wykopaliskami zrealizowano projekt instalacji fotowoltaicznej finansowany przez program Polska Pomoc Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Instalacja ma dostarczać energię do pomp transportujących wodę z Nilu. Dzięki temu przedsięwzięcie wesprze zaopatrzenie w wodę domów około 10 tys. mieszkańców oraz nawadnianie ich pól uprawnych.