Świadczenie wspierające do zmiany. Opublikowano przegląd

4 marca na stronie internetowej Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych opublikowano przegląd funkcjonowania ustawy o świadczeniu wspierającym. Dokument został przygotowany w sierpniu ub. roku przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie obowiązku zapisanego w art. 69 ustawy z 7 lipca 2023 roku, który zobowiązał resort do oceny działania nowych przepisów po pierwszym roku ich obowiązywania.

Analiza obejmowała zarówno zasady ustalania poziomu potrzeby wsparcia, jak i praktykę działania instytucji odpowiedzialnych za przyznawanie świadczenia. Materiał zawiera również rekomendacje zmian w przepisach oraz w sposobie organizacji systemu rozpatrywania wniosków.

Świadczenie wspierające zostało wprowadzone 1 stycznia 2024 roku jako nowa forma pomocy finansowej kierowanej bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Prawo do niego przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i uzyskają decyzję o poziomie potrzeby wsparcia wynoszącym od 70 do 100 punktów, wydawaną przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Samo świadczenie nie jest uzależnione od dochodu, a jego wysokość zależy od liczby przyznanych punktów i jest powiązana z rentą socjalną. Oznacza to dwuetapową procedurę: najpierw konieczne jest uzyskanie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia, a dopiero później złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę świadczenia.

To właśnie procedura ustalania poziomu potrzeby wsparcia stała się najczęściej wskazywanym źródłem problemów w działaniu systemu. Analizy oraz interwencje Rzecznika Praw Obywatelskich pokazują, że czas oczekiwania na decyzję w wielu przypadkach przekracza ustawowy termin trzech miesięcy i może wydłużać się nawet kilkukrotnie.

Dodatkową trudność stanowi konstrukcja progów punktowych, ponieważ prawo do świadczenia pojawia się dopiero po osiągnięciu 70 punktów, a nawet minimalne odstępstwo od warunków ustawowych powoduje utratę wsparcia. W efekcie zdarzają się sytuacje, w których osoby z poważnymi ograniczeniami zdrowotnymi nie otrzymują pieniędzy, ponieważ w przeprowadzonej ocenie zabrakło jednego lub dwóch punktów do progu uprawniającego do świadczenia.

Rekomendacje zawarte w przeglądzie koncentrują się przede wszystkim na usprawnieniu procedury ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Analiza wskazuje, że największe trudności pojawiają się na etapie wydawania decyzji przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, gdzie kumulują się wnioski i wydłuża się czas oczekiwania na rozstrzygnięcie.

W dokumentach przygotowanych przez administrację rządową podkreślono, że konieczne jest skrócenie postępowań oraz poprawa organizacji pracy zespołów orzeczniczych.

Oznacza to dalsze zwiększanie liczby specjalistów zajmujących się oceną potrzeby wsparcia, rozwijanie systemu szkoleń oraz wprowadzenie zmian proceduralnych, które mają ujednolicić sposób orzekania w całym kraju i ograniczyć różnice między województwami.

Drugim kierunkiem zmian jest korekta zasad przyznawania punktów, które decydują o prawie do świadczenia i jego wysokości. Przegląd wskazuje, że obowiązujący model oceny może wymagać doprecyzowania, zwłaszcza w zakresie przypisywania wartości punktowych do poszczególnych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem.

Ma się to przełożyć na możliwość modyfikacji wag stosowanych w algorytmie oceny oraz sposobu obliczania końcowego wyniku punktowego. Celem jest lepsze odzwierciedlenie rzeczywistego poziomu niesamodzielności i potrzeb wsparcia osób z niepełnosprawnościami.

Szczególne znaczenie miałoby to dla wnioskodawców, których wynik znajduje się tuż poniżej progu 70 punktów, ponieważ nawet niewielka korekta metodologii może w ich przypadku przesądzać o dostępie do świadczenia.

Na razie proponowane korekty mają charakter kierunkowy i nie zostały jeszcze przedstawione w formie projektu nowelizacji obowiązujących aktów prawnych. Kolejnym etapem będzie przygotowanie konkretnych propozycji legislacyjnych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a następnie włączenie ich do wykazu prac Rady Ministrów.