Deklaracja ministra padła 10 listopada po jego spotkaniu w Waszyngtonie z szefem Pentagonu, Petem Hegsethem. Kosiniak-Kamysz mówił między innymi o tym, że Departament Obrony miał „dać zielone światło” stałej bazie wojsk USA w Polsce. To informacyjnie przykryło wypowiedziane chwilę później słowa o Tomahawkach.
Według ministra MON wystąpił o zgodę na zakup tych rakiet „kilka miesięcy temu”, o czym nie informowano publicznie. Dodał, że teraz ostateczną zgodę musi jeszcze wydać Kongres, ale w przypadku eksportu do państw sojuszniczych, to najczęściej formalność, choć Tomahawki są przez Amerykanów bardzo rzadko sprzedawane zagranicę. Do tej pory tylko do 4 państw: Australii, Holandii, Japonii i Wielkiej Brytanii. Zgodę na zakup mają też Niemcy, ale jeszcze nie podpisali umowy.
Już raz próbowaliśmy
Tomahawki należą do kategorii broni określanych często jako strategiczna, stąd ostrożne podejście USA do jej eksportu. Polska miała nimi wyrażać zainteresowanie już dekadę temu, jako potencjalnym uzbrojeniem okrętów podwodnych Orka. W 2015 roku wysłano zapytanie, ale USA nigdy formalnie na nie odpowiedziały. Oficjalnie zasłaniano się kwestiami technicznymi i niewskazaniem przez Polaków, na jakim konkretnie okręcie miałyby zostać zainstalowane. Ponieważ program Orka trafił później na lata do faktycznej zamrażarki, to temat sprzedaży nam Tomahawków ucichł.
W tym roku okręty podwodne wreszcie zamówiliśmy i nagle temat amerykańskich rakiet odżył. Choć nie ma żadnej informacji, że to właśnie na nich mają być instalowane. Szef MON nie podał żadnych dodatkowych szczegółów – ile Tomahawków i w jakim wariancie chcielibyśmy je kupić. 11 listopada wiceszef MON Paweł Bejda mówił w TVP Info, że ewentualna zgoda Kongresu jest oczekiwana na początku przyszłego roku.
Teoretycznie zakupione przez nas szwedzkie okręty podwodne typu A26 mogą zostać przystosowane do wystrzeliwania rakiet manewrujących w rodzaju Tomahawków. Ich producent, koncern Saab, od lat prezentuje opcję wstawienia dodatkowej sekcji kadłuba z pionowymi wyrzutniami. Nie ma jednak żadnej informacji oficjalnej, abyśmy z tej opcji skorzystali. Szwedzi dla siebie budują okręty bez tego dodatku. W kontrakcie na nasze Orki zawarto jednak klauzulę o ich integracji z dodatkowymi nieujawnionymi rakietami. Nie wiadomo, jakimi i spekulacje mediów branżowych obracały się wokół mniejszych pocisków o mniejszym zasięgu JSM-SL, będących wariantem już używanych przez naszą flotę rakiet NSM. Można je odpalać ze standardowych wyrzutni torpedowych i nie wymagają poważnej zmiany projektu przez dodanie sekcji kadłuba z wyrzutniami pionowymi.
Alternatywnie Tomahawki można by też teoretycznie odpalać z budowanych właśnie fregat Miecznik. Ich głównym uzbrojeniem są uniwersalne pionowe wyrzutnie Mk41, używane powszechnie przez flotę USA i wiele innych w NATO. Można z nich wystrzeliwać między innymi Tomahawki. Jest jednak jeszcze trzecia opcja w postaci nowych wyrzutni lądowych systemu Typhon. Taką wprowadzają właśnie do służby w swoim wojsku Amerykanie, a chcą zamówić Niemcy. Tomahawki miały już swoją lądową wersję o nazwie Gryphon używaną przez wojsko USA w latach 80., ale potem skasowaną na mocy traktatu rozbrojeniowego INF. Dopiero po jego załamaniu i wygaśnięciu w 2019 roku, Amerykanie wrócili do tej możliwości i stworzyli nowy wariant.
Nie wiadomo, którą z tych trzech mielibyśmy być zainteresowani. Nie wiadomo też, ile pocisków i wyrzutni chcielibyśmy mieć. Niemcy za trzy baterie Typhon (każda po 4 wyrzutnie z miejscem na 4 rakiety) z 400 rakietami, wraz z dodatkowymi usługami jak szkolenie, planują zapłacić około 3,4 miliarda euro. Dostawy mają ruszyć około 3 lat po podpisaniu umowy.
Cenna broń, ale czy koniecznie ta?
Broń tego rodzaju byłaby istotnym wzmocnieniem naszego potencjału militarnego. Aktualnie nie mamy uzbrojenia zdolnego sięgnąć tak daleko. Dokładny zasięg Tomahawków jest utajniony, ale oficjalnie najczęściej podawana jest wartość około 1000 mil, czyli rzędu 1600-1700 kilometrów. Oznacza to zdolność sięgnięcia większej części europejskiej Rosji ze środka Bałtyku. Moskwy bez problemu. Przy czym Tomahawk ma istotną przewagę nad popularnymi obecnie prostymi dronami, zdolnymi teoretycznie pokonać podobne dystanse i być produkowane w Polsce (na przykład program PLargonia, choć te mają mieć zasięg rzędu 900 km).
Amerykański pocisk po pierwsze przenosi znacznie cięższą, specjalistyczną głowicę o masie do 450 kg. To już potencjał zdolny wyrządzić poważne szkody w na przykład trafionej fabryce, obiektowi infrastruktury czy stanowisku dowodzenia. Po drugie leci z wysoką prędkością poddźwiękową (około 800-900 km/h), ma zaawansowane zdolności lecenia bardzo nisko i ukrywania się w np. dolinach, przez co znacznie trudniej go wykryć i przechwycić. Jest przy tym względnie kompaktowy jak na swoje osiągi. Jakie to ważne pokazuje przykład ukraińskich prostych rakiet manewrujących FP-7 Flamingo. Te są bardzo duże i mają proste systemy naprowadzania, przez co są względnie łatwym celem dla rosyjskiej obrony przeciwlotniczej i rzadko docierają do celu. Można przypuszczać, że z Tomahawkami byłoby trudniej, tak jak jest z brytyjsko-francuskimi rakietami Storm Shadow, używanymi przez Ukraińców. Przechwytywani ich idzie Rosjanom znacznie gorzej.
Choć więc proste drony i różne propozycje lekkich rakiet manewrujących (np. Anduril Barracuda, które ma produkować Polska Grupa Zbrojeniowa), nie są alternatywą dla Tomahawków, to zakup tych pocisków może wywoływać pewne kontrowersje. Po pierwsze kwestia dalszego uzależnienia się od USA i wytransferowania do nich kolejnych wielu miliardów złotych. Same rakiety i ich wyrzutnie to bowiem tylko element systemu, koniecznego do ich użycia. Trzeba jeszcze umieć znaleźć godny cel, zaprogramować trasę lotu z uwzględnieniem rozstawienia systemów obrony przeciwnika i potem ocenić skutki ataku. Zakup odpowiedniego oprogramowania i informacji jest oddzielny od pocisków i wyrzutni. Bez tego jest się skazanym na pomoc i wolę Amerykanów. Nie wiadomo nic o tym, czy zachowują sobie prawo w decydowaniu w ogóle o użyciu rakiet i wyborze dla nich celów. Mogą mieć na to jednak wpływ poprzez gospodarowanie aktualizacjami systemu i wsparciem w okresowych przeglądach.
Zakup amerykańskich rakiet stawia też pod znakiem zapytania nasz udział w europejskich programach, mających na celu rozwinięcie podobnych możliwości. Zwłaszcza programie ELSA, skupiającym Francję, Niemcy, Włochy, Polskę, Szwecję i Wielką Brytanię. Jego celem jest stworzenie europejskich systemów uderzeniowych dalekiego zasięgu. Faktem jest jednak, że to na razie nieskonkretyzowana przyszłość. Inną alternatywą jest rozwijany przez Francuzów lądowy wariant wspomnianego brytyjsko-francuskiego Storm Shadow/MdCN. MBDA promuje w ramach programu ELSA jego lądowy wariant, który miałby mieć zasięg docelowy „znacznie ponad 1000 km.” Pierwsze warianty z krótszym zasięgiem miałyby być dostępne od 2029 roku. Właściwie pewny zakup przez Niemców systemu Typhon, a teraz jeszcze potencjalny przez Polskę, na pewno wpłynie na europejskie programy stworzenia alternatyw, w których być może i nasz przemysł mógłby mieć jakiś wkład. W pociskach amerykańskich na to nie ma szans.
