Do czasu publikacji przyjętej na sesji plenarnej opinii, co zapewne nastąpi w poniedziałek lub wtorek (12/13 października), pozostaje ona tajna. O wydanie opinii w tej sprawie wnioskował Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE). Jego głównym zadaniem jest sprawdzanie, czy państwa członkowskie przestrzegają fundamentalnych zasad Rady Europy: demokracji, praworządności i praw człowieka.
Komisja Wenecka, czyli Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, powołanym w 1990 r. Zajmuje się oceną zgodności rozwiązań prawnych z zasadami demokracji, praworządności i praw człowieka. Jej opinie nie są wiążące, ale często wpływają na działania instytucji europejskich. Z Polski członkami Komisji są profesorowie: Monika Florczak-Wątor i Wojciech Sadurski. Honorową przewodnicząca Komisji Weneckiej jest była premier Hanna Suchocka. Od 2016 roku Komisja Wenecka wydała i opublikowała kilkanaście opinii dotyczących Polski, m.in. Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Sądownictwa, Sądu Najwyższego i statusu tzw. neosędziów.
Komisja Wenecka wydała opinię ws. uprawnień prezydenta Polski dot. ślubowania sędziów TK
Podczas obrad w zabytkowej Scuola Grande San Giovanni Evangelista w Wenecji nastąpiła wymiana poglądów z przedstawicielami strony polskiej. W sesji udział wzięli doradca prezydenta Karola Nawrockiego, konstytucjonalista prof. Dariusz Dudek i Daniel Kędzierski z Kancelarii Sejmu. Po dyskusji z przedstawicielami polskiej delegacji Komisja Wenecka przyjmie opinię, sporządzoną na podstawie raportów ekspertów z Austrii, Niemiec, Holandii, Irlandii i Finlandii.
Przedmiotem analiz Komisji były m.in. artykuły 179 i 194 Konstytucji RP. Artykuł 179 stanowi, że „sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony”.
Artykuł 194 dotyczy składu TK, w tym powołania jego prezesa i wiceprezesa. Zapis głosi, że: „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewięć lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny”. W drugim punkcie mowa jest o tym, że „Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego”.
Spór rządu z prezydentem Nawrockim o TK
Czworo z sześciu sędziów TK wybranych w marcu przez Sejm nie zostało dopuszczonych do orzekania. Prezydent Karol Nawrocki nie zaprosił ich do złożenia ślubowania, dlatego sędziowie złożyli je podczas uroczystości w Sejmie. Użyli przy tym formuły „wobec prezydenta”, ale nie uznał tego m.in. prezes TK Bogdan Święczkowski.
Obecnie trwa pat w sprawie ślubowania Macieja Berka wybranego na sędziego TK przez Sejm na początku września. Szef KPRP Zbigniew Bogucki stwierdził, że decyzja w sprawie ślubowania Berka na razie nie zapadła z powodów leżących po stronie Sejmu. Prezydencki rzecznik Rafał Leśkiewicz przekazał, że prezydent odbierze ślubowanie od Berka, gdy ten „przedstawi dokumenty potwierdzające, że spełnia wymogi formalne”. Dodał, że osoba, która zostaje sędzią TK, „musi być krystalicznie czysta”.
Berek jest ósmą osobą wybraną przez Sejm obecnej kadencji na sędziego TK. Czworo wybranych w marcu sędziów Trybunału, od których prezydent nie odebrał osobiście ślubowania, złożyło skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Prokuratura Krajowa prowadzi śledztwo w sprawie dotyczącej ułatwienia prezydentowi nieodebrania ślubowania od czworga sędziów TK i niedopuszczenia ich do orzekania w Trybunale.
W cytowanym przez KPRP wywiadzie dla Kanału Zero z kwietnia Karol Nawrocki, pytany, czy rozważa przyjęcie ślubowania czwórki pozostałych sędziów wybranych przez parlament, odparł: – Ja od samego początku jako prezydent zgłaszałem pewne problemy, które płynęły z zachowania polskiego Sejmu przy wyborze sędziów do Trybunału Konstytucyjnego. Jak zaznaczył, ma „pewne obiekcje” i poprosił o ich wyjaśnienia, ale ich nie otrzymał. Prezydent dodał, że pełny skład sędziowski dawał możliwość funkcjonowania Trybunału.
Nawrocki: Sejm nie wykonał swojego zadania
Przyznał zarazem, że „zastrzeżenia były do całej szóstki” i podkreślił, że chcąc, aby Trybunał Konstytucyjny funkcjonował, wybrał dwóch sędziów i ich zaprzysiągł. Na pytanie, czy ma uprawnienia, które pozwalają mu wybierać, których sędziów będzie zaprzysięgał, a których nie, Nawrocki odpowiedział: – Nie, ale liczyłem, że Sejm mi w tym pomoże i wskaże, który sędzia jest za którego sędziego, który wygasły etat jest za który wygasły etat.
Szybko jednak dodał: – Nie, ja nie powiedziałem, że nie mam takich uprawnień, natomiast że Sejm nie wykonał swojego zadania. (…) Mam prawo posiadać pełną wiedzę przed zaprzysiężeniem sędziów na temat procedury, na temat regulaminu – oznajmił prezydent RP. Jako dowód dobrej woli Pałac Prezydencki wskazuje to, że od dwojga sędziów wybranych w marcu, czyli Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka prezydent ślubowanie odebrał 1 kwietnia 2026 roku, ponieważ w ich przypadku obsadzano bezsporne wakaty.
Prokuratura Krajowa prowadzi obecnie śledztwo w sprawie dotyczącej ułatwienia prezydentowi nieodebrania ślubowania od czworga sędziów TK i niedopuszczenia ich do orzekania w TK. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek apelował do prezydenta o przyjęcie ślubowania od wszystkich wybranych przez Sejm sędziów. – Większość konstytucjonalistów zgodnie mówi, że prezydent musi odebrać ślubowanie – oświadczył szef resortu sprawiedliwości.
Premier Donald Tusk stwierdził natomiast: – Prezydent nie ma możliwości wyboru. To nie jest kwestia kaprysu prezydenta. Zostali wybrani i są sędziami. Przypominał także, że odebranie ślubowania to urzędowy, konstytucyjny nakaz nałożony na głowę państwa, a nie jego osobista decyzja polityczna.
Strona rządowa i przedstawiciele koalicji oceniają, że odmowa zaprzysiężenia wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego stanowi złamanie prawa i naruszenie ustawy zasadniczej.
Źródło: Sylwia Wysocka (PAP)
