Zamieszanie po spotkaniu Watykan-USA. Czym była niewola awiniońska papieży?

Spotkanie potwierdziły zarówno Pentagon, jak i przedstawiciele Watykanu, choć obie strony zakwestionowały jego konfrontacyjną interpretację pojawiającą się w mediach. Sama historyczna aluzja wystarczyła jednak, by ponownie skierować uwagę na okres, w którym losy Kościoła znalazły się pod silną presją polityczną.

Na początku 2026 roku w relacjach między Stanami Zjednoczonymi a Watykanem pojawiło się napięcie, które szybko przykuło uwagę komentatorów historii Kościoła. W styczniu w Pentagonie odbyło się zamknięte spotkanie pomiędzy amerykańskim podsekretarzem ds. polityki Elbridge’em Colbym a kardynałem Christophe’em Pierre’em, nuncjuszem apostolskim w USA i przedstawicielem papieża Leona XIV.

Według relacji opublikowanej przez amerykański portal „The Free Press”, część uczestników spotkania odebrała jego przebieg jako „ostre pouczenie„, w trakcie którego padły słowa o globalnej sile militarnej Stanów Zjednoczonych i potrzebie wsparcia amerykańskiej polityki przez Kościół katolicki.

Rozmowy odbywały się w cieniu wcześniejszych antywojennych wystąpień papieża Leona XIV, interpretowanych przez administrację Donalda Trumpa jako krytyczne wobec kierunku amerykańskiej polityki zagranicznej

Z informacji przedstawionych przez „The Free Press” Elbridge Colby, podsekretarz ds. polityki w Departamencie Obrony USA podczas spotkania miał przywołać historyczną analogię do „niewoli awiniońskiej papieży„, co zostało odebrane jako forma presji na Kościół.

Te doniesienia nie zostały jednak oficjalnie potwierdzone, a Pentagon przyznał, że spotkanie z 22 stycznia 2026 roku rzeczywiście się odbyło, uznając jednocześnie jego konfrontacyjną interpretację za „wyolbrzymioną i zniekształconą”.

Podobne stanowisko zajęło biuro prasowe Stolicy Apostolskiej, wskazując, że rozmowa miała rutynowy charakter i dotyczyła bieżących spraw międzynarodowych.

Jak sugerował Mattia Ferraresi na łamach portalu, styczniowe spotkanie mogło mieć jednak dalsze konsekwencje dyplomatyczne. Według tych doniesień papież Leon XIV miał wstrzymać planowaną wizytę w Stanach Zjednoczonych z okazji 250-lecia niepodległości, a Watykan – po wstępnym rozważeniu udziału – odłożył ją bezterminowo w związku z różnicami w polityce zagranicznej.

Samo odwołanie do epoki awiniońskiej wywołało jednak jednoznaczne skojarzenia. Termin ten odnosi się bowiem do okresu, w którym papieże przez niemal siedem dekad rezydowali poza Rzymem pod silnym naciskiem monarchii świeckiej. I przypomina jeden z najbardziej politycznie obciążonych rozdziałów w dziejach papiestwa.

„Niewola awiniońska” oznacza okres w latach 1309-1377, podczas którego siedmiu kolejnych papieży rezydowało w Awinionie zamiast w Rzymie. Decyzja o przeniesieniu Kurii zapadła po konflikcie między papieżem Bonifacym VIII a królem Francji Filipem IV Pięknym.

Spór dotyczył prawa monarchii do opodatkowania duchowieństwa – kwestii istotnej dla relacji między władzą świecką a kościelną. Kulminacją napięć stał się napad królewskich wysłanników na papieża w Anagni w 1303 roku, po którym Bonifacy VIII zmarł. Następnie wybrany w 1305 roku Klemens V, Francuz z Gaskonii, przeniósł swoją siedzibę do Awinionu.

Awinion formalnie znajdował się w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wszyscy papieże tej epoki mieli francuskie pochodzenie, a aż 111 ze 134 kardynałów mianowanych w tym czasie również wywodziło się z Francji, co wzmacniało przekonanie o politycznych powiązaniach dworu papieskiego z monarchią francuską.

Już XIV‑wieczny poeta Francesco Petrarka określał awinioński dwór mianem „siedliska gniewu i szkoły herezji”, tworząc symboliczną analogię do biblijnej niewoli Izraelitów w Babilonii. To właśnie jego pisma spopularyzowały termin „babilońska niewola papiestwa”.