Ustępujący rząd Serbii popierał plan Kushnera, zakładający budowę luksusowego kompleksu komercyjno-mieszkalnego – Trump Towers – wraz z kasynem. Inwestycja ta miała zostać zrealizowana po zniesieniu ochrony konserwatorskiej budynku Sztabu Generalnego, co otwierało drogę do jego wyburzenia.

Gmach Sztabu Generalnego był trzykrotnie bombardowany w trakcie nalotów Sojuszu w 1999 roku, które miały powstrzymać wojnę w Kosowie. Od tego czasu budynek był opuszczony. W latach 2014-2015 rozebrano fragmenty obu części gmachu, by ustabilizować konstrukcję i zamontowano betonowe belki konstrukcyjne.

Zobacz wideo Jared Kushner i Ivanka Trump chcieli kupić albańską wyspę, ale Albańczycy ich zablokowali

Ujawnione plany rozbiórki i sprzedaży ziemi

Niedługo później rząd zaczął mówić o planach wyburzenia kompleksu. Początkowo mówiono o rozbiórce i odbudowie takiego samego gmachu. Przeciwko zniszczeniu budynku protestowało stowarzyszenie serbskich architektów, rozpoczęto też starania o wpisanie kompleksu na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, podkreślając, że jest to „pomnik cierpienia i brutalności sił NATO”. Zwracano też uwagę, że przed budynkiem odbywały się państwowe uroczystości w rocznicę pierwszego bombardowania, co świadczy o tym, że stał się on pomnikiem wojennym.

Wiosną 2024 roku poseł opozycji Aleksander Jovanovic zaalarmował opinię publiczną, że rząd planuje przekazać budynek i działkę spółce rodziny Kushnerów. Krótko później rząd zaakceptował umowę z Kushnerem i jego partnerem Richardem Grenellem (obecnie – jak Jared Kushner – posiadającym w amerykańskiej administracji status specjalnego wysłannika) na budowę wartego 500 mln dolarów luksusowego hotelu. Plan wywoływał w Serbii liczne protesty ekspertów oraz mieszkańców Belgradu.

Naciski na konserwatorów zabytków

Instytut Ochrony Zabytków podnosił, że według prawa usunięcie obiekty dziedzictwa kulturowego z rejestru zabytków może nastąpić tylko wtedy, gdy obiekt ten przestanie istnieć lub zostanie całkowicie zniszczony. Na spotkaniu, w którym brał udział prezydent Aleksander Vucić, zażądano od ówczesnej dyrektorki instytutu Dubravki Djukanović, by zniosła ochronę konserwatorską budynku. Ponieważ nie chciała się na to zgodzić, złożyła rezygnację z funkcji.  

W listopadzie 2024 roku rząd Serbii – wbrew ocenom prokuratury oraz ostrzeżeniom ekspertów – zniósł ochronę konserwatorską budynku Sztabu.

Obecnie w tej sprawie toczy się postępowanie sądowe przeciwko ministrowi kultury Nikoli Selakoviciowi, któremu zarzuca się nadużycie władzy i fałszowanie dokumentów. Zarzuty postawiono też Goranowi Vasiciowi, który został wybrany na pełniącego obowiązki dyrektora Instytutu Ochrony Zabytków. Śledczy zarzucają mu przekazanie ministerstwu kultury spreparowanych dokumentów, które powstały bez udziału i zgody konserwatorów zabytków. 

Obóz rządzący przegrał 25 października przedterminowe wybory parlamentarne z Listą Studencką – grupą niezależnych kandydatów, którzy zostali wyłonieni przez serbskich studentów, organizujących przez niemal dwa lata antyrządowe protesty. 

Problemy Kushnerów w Albanii

Rodzina Kushnerów stoi również za planowaną inwestycją na albańskiej wyspie Sazan i mokradłach Vjosa-Narta. Albańczycy masowo sprzeciwili się budowie kurortów na obszarach chronionych, na których żyją m.in. flamingi, foki i żółwie morskie. Protesty ws. inwestycji Kushnerów przerodziły się w Rewolucję Flamingów. 

– Zaczęło się od niepokoju o ten wrażliwy ekologicznie obszar, ponieważ prace budowlane rozpoczęto z lekceważeniem wymogów środowiskowych i regulacyjnych. Również proces decyzyjny związany z projektem był szeroko krytykowany za brak przejrzystości – tłumaczyła w rozmowie z „Wyborczą” Gresa Hasa, ekspertka ds. Albanii i Bałkanów Zachodnich.

– Jednak plan budowy luksusowego ośrodka w Lagunie Narta i na wyspie Sazan jest tylko kroplą przepełniającą czarę, bo to nie są odosobnione incydenty, lecz część szerszego wzorca, w ramach którego zasoby publiczne, chronione ekosystemy, miejsca historyczne i dziedzictwo kulturowe są oddawane na mocy nieprzejrzystych i prawnie wątpliwych procedur w ręce oligarchów i zagranicznych inwestorów powiązanych z elitą rządzącą. Jedyna różnica polega na tym, że tym razem wśród inwestorów znaleźli się członkowie rodziny Trumpów. Ich zaangażowanie sprawiło, że o sprawie zrobiło się głośno również poza granicami Albanii – wyjaśniała ekspertka. 

Kushnerowie nie wycofali się dotąd z planów w Albanii, jednak w związku z protestami, trwającymi postępowaniami korupcyjnymi i dotyczącymi własności ziemi oraz ostrzeżeniami Komisji Europejskiej dotyczącymi łamania dyrektyw środowiskowych, projekt jest w zawieszeniu i nie rozpoczęto budowy.

Źródło: PAP

Udział