Biebrzański Park Narodowy ma 33 lata. To królestwo dzikiej przyrody

Największy park narodowy w Polsce kończy 33 lata

Biebrzański Park Narodowy został utworzony 9 września 1993 roku na mocy rozporządzenia Rady Ministrów. Był wówczas 18. parkiem narodowym w naszym kraju. Dzisiaj w Polsce funkcjonują 23 parki narodowe, a żaden z nich nie dorównał mu powierzchnią.

Park zajmuje 59 223 hektary, czyli ponad 592 km kw. Dla porównania jest to obszar większy od powierzchni Warszawy. Chroni przede wszystkim Kotlinę Biebrzańską z doliną Biebrzy oraz niewielki fragment Wzgórz Sokólskich.

Największym skarbem tego miejsca nie są jednak rekordowe liczby, lecz woda. Biebrza zachowała w dużej mierze naturalny charakter, tworząc zakola, rozlewiska i podmokłe tereny. Towarzyszą jej ogromne połacie torfowisk określane jako Bagna Biebrzańskie.

To właśnie tutaj zachowały się krajobrazy, które w wielu innych miejscach Europy zostały silnie zmienione przez osuszanie terenów podmokłych, regulowanie rzek i melioracje.

Bagna Biebrzańskie są wyjątkowe w skali Europy

Bagno przez lata kojarzyło się z terenem, który należało osuszyć i zagospodarować. Dzisiaj coraz lepiej rozumiemy, jak dużą wartość mają mokradła. Magazynują wodę, tworzą środowisko życia dla wyspecjalizowanych gatunków i zatrzymują ogromne ilości węgla w torfie.

Biebrzański Park Narodowy chroni największy w Polsce zespół torfowisk. O jego znaczeniu świadczy również międzynarodowy status tego obszaru. W 1995 roku park znalazł się na liście Konwencji Ramsarskiej obejmującej szczególnie cenne tereny wodno-błotne.

Dolina Biebrzy jest również częścią europejskiej sieci Natura 2000. Objęto ją ochroną zarówno ze względu na występujące tutaj ptaki, jak i cenne siedliska.

Najbardziej widowiskowa zmiana krajobrazu następuje wiosną, kiedy to woda wychodzi wówczas poza koryto Biebrzy i zalewa ogromne połacie doliny. Łąki, turzycowiska i zagłębienia zamieniają się w mozaikę płytkich rozlewisk. Dla człowieka mogą wyglądać jak podtopienie, lecz dla tutejszej przyrody są naturalnym rytmem, od którego zależy funkcjonowanie całego ekosystemu.

To jedno z najlepszych miejsc w Polsce do obserwowania dzikich zwierząt

Biebrza kojarzy się przede wszystkim z ptakami. Bagna są jedną z najważniejszych ostoi ptaków wodno-błotnych w Polsce i Europie Środkowej. Rozlewiska, trzcinowiska, turzycowiska, podmokłe łąki i lasy zapewniają miejsca odpoczynku, żerowania oraz rozrodu wielu gatunkom.

Jednym z najbardziej charakterystycznych mieszkańców tych terenów jest wodniczka. Ten niepozorny ptak związany z podmokłymi siedliskami należy do gatunków zagrożonych i właśnie nad Biebrzą znajduje jedne ze swoich najważniejszych siedlisk.

Na terenie parku można obserwować również m.in. orlika grubodziobego, dubelta, derkacza, podróżniczka, żurawie czy błotniaki.

Bogactwo przyrodnicze nie kończy się na ptakach. Według danych zawartych w materiałach parku do 2020 roku na jego terenie stwierdzono 3746 gatunków zwierząt, w tym ponad 400 gatunków kręgowców. Wśród ssaków występują m.in. wilki, bobry, wydry, rysie i oczywiście zwierzę, które stało się jednym z symboli Biebrzy – łoś.

Król biebrzańskich bagien

Jeżeli jest w Polsce miejsce, które szczególnie mocno kojarzy się z łosiami, to właśnie dolina Biebrzy. Rozległe mokradła, zarośla, lasy i turzycowiska tworzą dla nich znakomite warunki.

Łosia można zobaczyć m.in. w rejonie słynnej Carskiej Drogi. Trasa przebiega przez tereny, na których dzikie zwierzęta regularnie pojawiają się w pobliżu drogi. Największe szanse na obserwację są zwykle wcześnie rano lub wieczorem.

Spotkanie z łosiem powinno jednak pozostać obserwacją z bezpiecznej odległości. Zwierzę może wyglądać spokojnie, ale dorosły osobnik jest ogromny i nie należy próbować do niego podchodzić, karmić go ani prowokować do kontaktu.

Carska Droga, kładki i szlaki przez bagna

Biebrzański Park Narodowy nie jest przyrodniczym skansenem zamkniętym dla turystów. Można go poznawać pieszo, na rowerze, a na udostępnionych odcinkach także od strony wody.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc jest Carska Droga, przebiegająca przez bagienne tereny parku. Popularne są również okolice Grzęd, Górnej Biebrzy oraz ścieżki prowadzące przez mokradła i lasy.

Przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualne komunikaty parku, bo trasy bywają okresowo zamykane ze względu na warunki pogodowe, zagrożenie pożarowe, lęgi ptaków czy okresy godowe zwierząt. Park przypomina również, że zwiedzający powinni poruszać się wyłącznie po udostępnionych trasach.

To szczególnie istotne na mokradłach, gdzie zejście ze szlaku może oznaczać nie tylko niszczenie wrażliwej roślinności, ale również wejście na grząski i trudny do pokonania teren.

Biebrza to nie tylko przyroda

Pośród bagien można znaleźć także ślady historii. Najbardziej znanym przykładem jest Twierdza Osowiec, której początki sięgają końca XIX wieku. Fortyfikacje powstały w miejscu o ogromnym znaczeniu strategicznym – przy przeprawie przez rozległą dolinę Biebrzy.

Z regionem związany jest również Kanał Augustowski. Dzięki temu wyjazd nad Biebrzę nie musi ograniczać się do obserwowania ptaków czy spacerów po kładkach. Przyroda, historia i ślady dawnego gospodarowania tym terenem są tutaj obecne niemal obok siebie.

33 lata ochrony miejsca, które wciąż pozostaje dzikie

Utworzenie parku narodowego nie oznacza niestety, że biebrzańskie mokradła są wolne od zagrożeń. Jednym z największych pozostają pożary. Suche trzcinowiska i turzycowiska potrafią palić się bardzo szybko, a prowadzenie akcji gaśniczej na trudno dostępnych bagnach jest wyjątkowo wymagające.

Problemem pozostają również zmiany stosunków wodnych i zarastanie części otwartych siedlisk. Ochrona Biebrzy wymaga więc nie tylko wyznaczenia granic parku, ale ciągłego monitorowania przyrody i prowadzenia działań pozwalających zachować charakter mokradeł.