We wtorek 1 września zakończył się dwudniowy szczyt Szanghajskiej Organizacji Współpracy w Biszkeku. Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej Xi Jinping podczas swojego przemówienia powiedział, że w ciągu 25 lat SzOW „przebyła niezwykłą drogę” i stała się organizacją nowego typu.
Rozwój Szanghajskiej Organizacji Współpracy
Szanghajska Organizacja Współpracy jest największą międzynarodową organizacją regionalną na świecie. Terytorium jej państw członkowskich obejmuje około jednej czwartej powierzchni lądowej Ziemi. Obywatele tych krajów stanowią ponad 40 proc. globalnej populacji. Organizację założyło w 2001 roku sześć państw: Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan. 16 lat później dołączyły do nich Indie i Pakistan. W 2023 roku członkiem organizacji został Iran, a rok później Białoruś.
Poszerzanie grona państw członkowskich szło w parze z rozwojem kolejnych obszarów współpracy. Początki SzOW były związane z próbą ustabilizowania sytuacji w Azji Centralnej poprzez demilitaryzację regionu i załagodzenie sporów granicznych. Z czasem organizacja zaczęła stawiać sobie nowe cele, przede wszystkim w dziedzinie bezpieczeństwa. Ostatnio Szanghajska Organizacja Współpracy kładzie nacisk również na współpracę gospodarczo-finansową oraz infrastrukturalną.
Xi Jinping o „historycznej odpowiedzialności” Szanghajskiej Organizacji Współpracy
Obecnie SzOW coraz wyraźniej sygnalizuje, że nie chce już zajmować się wyłącznie kwestiami regionalnymi, ale ma też globalne ambicje. Xi nawiązał do tego w swoim wystąpieniu. Podkreślił, że Szanghajska Organizacja Współpracy powinna odgrywać kluczową rolę w kształtowaniu światowego ładu. Mówił o tym w kontekście poważnych wyzwań stojących przed społecznością międzynarodową.
– Nabiera tempa rywalizacja między dialogiem i konfrontacją, postawą win-win i grą o sumie zerowej, a także multilateralizmem i unilateralizmem. Cień wojny wciąż wisi nad światem. Na takim rozdrożu, gdzie stawką jest los ludzkości, Szanghajska Organizacja Współpracy powinna podjąć działania, by wziąć na siebie swoją historyczną odpowiedzialność i wyznaczyć kurs na przyszłość – powiedział chiński przywódca. Przedstawił cztery obszary, w których Chiny chcą realizować tak nakreślone zadanie razem z partnerami wchodzącymi w skład SzOW.
Gospodarka – wspólny dobrobyt i inkluzywna globalizacja
– Powinniśmy nadal stawiać rozwój na pierwszym miejscu, otwierać perspektywy wspólnego dobrobytu, wspierać powszechnie korzystną i inkluzywną globalizację – powiedział Xi. Stwierdził, że pogłębianie współpracy między członkami SzOW powinno obejmować zarówno tradycyjne obszary, takie jak handel, inwestycje, łączność, energetyka oraz zasoby naturalne, jak i dziedziny zyskujące na znaczeniu w ostatnich latach. Wymienił w tym kontekście sztuczną inteligencję, gospodarkę cyfrową, zielony przemysł i zielone górnictwo.
Państwa członkowskie Szanghajskiej Organizacji Współpracy są dla Chin kluczowymi partnerami w ramach Inicjatywy Pasa i Szlaku, czyli projektu ekonomicznego, obejmującego najważniejsze inwestycje zagraniczne rządu Xi. Chiński przywódca zapowiedział też, że w ciągu trzech lat Chiny zrealizują w porozumieniu z innymi członkami SzOW sto projektów związanych z rozwojem technologicznym.
Wśród 28 dokumentów podpisanych podczas tegorocznego szczytu znalazł się plan dotyczący wzmacniania łańcucha dostaw do 2030 roku. Chodzi o budowę portów i centrów logistycznych w państwach członkowskich. Xi zapowiedział, że jedną z tego typu inwestycji będzie port w Tianjinie, który ma obsługiwać wymianę handlową Chin z państwami SzOW. Tianjin to jedno z największych miast portowych na świecie. Jest dla chińskiej i globalnej gospodarki morskiej kluczowym elementem infrastruktury rozwijanej przez Chińczyków.
Bezpieczeństwo – walka z „trzema złami” i nieingerowanie w sprawy wewnętrzne
Xi powiedział, że bezpieczeństwo to nadal priorytetowa kwestia dla Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Fundamentem działań SzOW od wielu lat jest koncepcja walki z „trzema złami”, stosowana przez chińskie władze zarówno na użytek polityki wewnętrznej, jak i zagranicznej. Chodzi o przeciwdziałanie terroryzmowi, separatyzmowi i ekstremizmowi.
Przewodniczący ChRL jako ważne zadania wymienił też zwalczanie międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, handlu narkotykami i oszustw telekomunikacyjnych, a także wezwał do zacieśniania współpracy w trzech obszarach kluczowych dla współczesnego środowiska bezpieczeństwa – informacyjnym, biologicznym i kosmicznym.
Chiński przywódca podkreślił znaczenie nieingerowania w sprawy wewnętrzne innych państw. Stwierdził, że jej łamanie zagraża bezpieczeństwu politycznemu i podważa stabilność w relacjach międzynarodowych. Warto zwrócić na to uwagę, ponieważ zasada nieingerowania w sprawy wewnętrzne jest jednym z fundamentów polityki zagranicznej ChRL. Chiny domagają się jej respektowania również przez inne kraje, o czym stanowczo przypominają m.in. w odpowiedzi na zarzuty dotyczące eskalowania agresywnych działań wobec Tajwanu.
Wymiana kulturowa – szacunek dla różnorodności i zaangażowanie wielu podmiotów
– Różnorodność cywilizacyjna i kulturowa jest istotną cechą naszego regionu. Powinniśmy w pełni docenić odrębność każdego kraju pod względem historii, kultury, systemu społecznego i etapu rozwoju – powiedział Xi. Deklarowanie szacunku dla różnorodności to element szerszej strategii chińskich władz, które chcą podważyć uniwersalność zachodnich wartości i modelu stosunków międzynarodowych. Jednocześnie Chiny wysyłają w ten sposób sygnał świadczący o otwartości na współpracę ze wszystkimi państwami, niezależnie od ich systemów politycznych.
Xi zaapelował o budowanie szerokiej sieci współpracy międzynarodowej, która ma obejmować nie tylko państwa, ale też szereg innych podmiotów. W proces ten mają być zaangażowane organy ustawodawcze, partie polityczne, instytucje edukacyjne, think tanki, przedsiębiorstwa i media. Chiny popierają zwiększenie roli instytucji pozarządowych działających przy Szanghajskiej Organizacji Współpracy.
Zarządzanie – multilateralizm i świat wielobiegunowy
Zgodnie z oświadczeniami uczestników spotkania tegoroczny szczyt SzOW koncentrował się na wzmocnieniu Organizacji Narodów Zjednoczonych i budowie świata wielobiegunowego. Xi Jinping stwierdził, że współpraca wielostronna w ramach organizacji międzynarodowych, zakładająca równość wszystkich krajów, jest potrzebna do skutecznego stawiania czoła wspólnym wyzwaniom.
– W odniesieniu do Ukrainy, Bliskiego Wschodu, Afganistanu oraz innych globalnych i regionalnych punktów zapalnych Chiny są gotowe zacieśnić komunikację i koordynację ze wszystkimi stronami, kontynuować walkę zarówno z objawami, jak i przyczynami tych problemów, a także promować rozwiązania polityczne – powiedział Xi.
Deklaracja z Biszkeku
Wizja rozwoju SzOW przedstawiona przez Xi Jinpinga pokazuje, że organizacja ta odgrywa coraz ważniejszą rolę w chińskiej polityce zagranicznej. Władze ChRL chcą kontynuować rozwój formatu, który początkowo miał ograniczony zakres oddziaływania i służył często jako forum relacji dwustronnych dla państw członkowskich. Z czasem zyskał ważne znaczenie regionalne, co zauważyła również Organizacja Narodów Zjednoczonych. W swoich rezolucjach ONZ określa Szanghajską Organizację Współpracy jako kluczowy podmiot gwarantujący stabilność regionalną w Eurazji.
Obecnie SzOW to platforma wszechstronnej współpracy multilateralnej, której działania są umocowane prawnie i instytucjonalnie. Potwierdził to szczyt w Biszkeku, podczas którego przyjęto szereg dokumentów i zapowiedziano realizację konkretnych inwestycji. Globalne ambicje organizacji, na które zwracał uwagę Xi, znalazły swój wyraz w deklaracji podpisanej przez uczestników spotkania. Skrytykowali w nim m.in. ataki USA i Izraela na Iran, izraelską politykę wobec Palestyńczyków oraz jednostronne sankcje, które stoją w sprzeczności z zasadami ONZ. Szanghajska Organizacja Współpracy coraz częściej zabiera głos w sprawach o globalnym znaczeniu. Można przypuszczać, że w kolejnych latach trend ten będzie przybierał na sile.
