Od 2026 r. staż pracy liczy się szerzej niż dotąd – oprócz klasycznych etatów obejmuje także wiele okresów „okołozawodowych”, m.in. umowy zlecenia, działalność gospodarczą, B2B i część pracy za granicą, pod warunkiem że są odpowiednio udokumentowane. To bezpośrednio wpływa na wymiar urlopu (przejście z 20 na 26 dni), długość wypowiedzenia, dodatki stażowe czy prawo do niektórych urlopów, a w praktyce wymusi „przeliczenie” stażu pracy u milionów osób w latach 2026–2027.
Jakie okresy wliczają się do stażu pracy od 2026 r.
Nowelizacja Kodeksu pracy, podpisana przez prezydenta i obowiązująca od 1 stycznia 2026 r., wlicza do stażu pracy – oprócz zatrudnienia na umowę o pracę – m.in. okresy prowadzenia działalności gospodarczej, pracy na podstawie umowy zlecenia i umów agencyjnych. Do stażu dolicza się także okresy pozostawania osobą współpracującą (np. małżonek pomagający w jednoosobowej firmie), niektóre okresy opieki nad dzieckiem w czasie zawieszenia działalności oraz udokumentowaną pracę zarobkową za granicą inną niż etat.
Co ważne, nowe zasady działają wstecz: liczą się także dawne okresy zleceń, B2B czy zagranicy – nawet sprzed kilkunastu czy kilkudziesięciu lat, jeśli pracownik je udokumentuje. Przepisy stosuje się od 1 stycznia 2026 r. wobec pracodawców z sektora finansów publicznych, a wobec pozostałych pracodawców – od 1 maja 2026 r., co wynika z przepisów przejściowych i komunikatów ZUS.
Ogólny staż pracy a staż u danego pracodawcy
Trzeba odróżnić ogólny staż pracy (od niego zależy np. próg urlopowy 10 lat) od stażu u danego pracodawcy (ważny dla długości wypowiedzenia, nagród jubileuszowych czy dodatków stażowych). Nowelizacja przewiduje, że wszystkie wymienione „nowe” okresy (zlecenia, B2B, praca za granicą) wliczają się do ogólnego stażu pracy, natomiast do stażu zakładowego trafią tylko wtedy, gdy w tym okresie świadczyłeś pracę na rzecz obecnego pracodawcy.
Przykład: jeśli przez 5 lat prowadziłeś działalność i wystawiałeś faktury głównie jednemu kontrahentowi, a następnie zostałeś u niego zatrudniony na etat, to ten okres B2B może zwiększyć zarówno twój ogólny staż pracy, jak i staż u tego konkretnego pracodawcy – o ile udokumentujesz, że praca faktycznie była wykonywana na jego rzecz. Jeśli natomiast przez kilka lat byłeś na zleceniu w zupełnie innej firmie, ten okres powiększy twój ogólny staż (np. do urlopu), ale niekoniecznie staż zakładowy u obecnego pracodawcy.
Krok po kroku: jak policzyć staż pracy po nowemu
Krok 1: Zbierz wszystkie okresy aktywności
Najpierw wypisz wszystkie formy aktywności zawodowej w życiu: etaty, zlecenia, B2B, działalność gospodarczą, pracę za granicą i okresy współpracy jako osoba współpracująca. Do każdej pozycji przypisz daty „od–do” oraz formę: „umowa o pracę”, „umowa zlecenia – ZUS”, „JDŹ/B2B”, „praca za granicą” itp., osobno wskazując okresy, gdy nie opłacano składek (np. ulga na start), bo przepisy traktują je w części szczególnie.
Krok 2: Ustal, które okresy podlegają nowym zasadom
Z zestawienia wyodrębnij okresy, które dotąd nie liczyły się do stażu, a od 2026 r. będą wliczane, czyli w szczególności: okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, okresy umów zlecenia i agencyjnych objętych ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi oraz okresy pozostawania osobą współpracującą, za które opłacano składki. Zwróć uwagę, że ustawa obejmuje także okresy „ulgi na start” w działalności – odpowiednie komunikaty PIP wskazują, że wliczane są nawet te 6-miesięczne okresy bez obowiązku ZUS, jeśli spełnione są warunki z ustawy.
Krok 3: Zsumuj etaty + nowe okresy
Do dotychczasowego stażu pracy (liczonego wcześniej głównie z etatów i niektórych okresów zaliczalnych, np. nauki) dodaj nowe okresy zleceń, B2B i działalności gospodarczej, pamiętając, by nie dublować tych samych miesięcy. Jeżeli kilka aktywności nakładało się w czasie (np. etat + zlecenie równolegle), co do zasady liczysz ten okres raz – jako jeden miesiąc do stażu, a nie dwa. Po zsumowaniu sprawdź, czy nie przekraczasz progów: 10 lat (przejście z 20 na 26 dni urlopu), 6 miesięcy (prawo do urlopu wychowawczego) lub innych progów wynikających z regulaminów wewnętrznych (np. nagroda po 15 latach).
4. Przykład 1 – umowy zlecenia
Załóżmy, że do końca 2025 r. twój staż liczony tylko z etatów wynosił 6 lat. Między studiami a pierwszym etatem pracowałeś łącznie 3 lata na umowach zlecenia, odprowadzałeś od nich pełne składki ZUS, ale dotychczas nie miało to wpływu na wymiar urlopu. Po zmianach od 2026 r. te 3 lata zleceń doliczasz do stażu, co daje 9 lat – do progu 10 lat brakuje jednego roku, więc jeszcze nie przechodzisz na 26 dni urlopu.
Jeżeli jednak masz dodatkowo rok etatu w innej firmie z wcześniejszego okresu, o którym pracodawca nie wiedział (bo nie dostarczyłeś świadectwa pracy), to po jego uwzględnieniu osiągasz łącznie 10 lat stażu. W praktyce oznacza to, że od momentu przeliczenia stażu nabywasz prawo do 26 dni urlopu, choć konkretna data „przejścia” zależy od informacji, jaką dostarczysz pracodawcy i od przepisów przejściowych (dla administracji i sektora prywatnego mogą się one nieco różnić).
5. Przykład 2 – B2B / działalność gospodarcza
Wyobraźmy sobie, że prowadziłeś jednoosobową działalność gospodarczą przez 8 lat, w tym pierwszy rok na uldze na start, a następnie 3 lata byłeś zatrudniony na etacie u zupełnie innego pracodawcy. Do tej pory twój staż do urlopu wynosił formalnie tylko 3 lata (etat). Po nowelizacji, jeśli udokumentujesz prowadzenie działalności (wpis CEIDG, zaświadczenia ZUS, dowody opłacania składek), te 8 lat B2B dolicza się do stażu – łącznie 11 lat, co automatycznie przesuwa cię do grupy z 26 dniami urlopu.
Jeżeli w czasie działalności przez kilka lat świadczyłeś usługi głównie dla firmy, w której teraz masz etat, i potrafisz to wykazać (faktury, umowy, korespondencja), ten okres może zostać zaliczony również do stażu u danego pracodawcy, wpływając np. na długość wypowiedzenia czy wysokość dodatku stażowego według wewnętrznego regulaminu. W komunikatach PIP i opracowaniach prawniczych podkreśla się jednak, że jest to uzależnione od realnego świadczenia pracy na rzecz tego konkretnego pracodawcy, a nie od samego faktu, że firma była jednym z wielu klientów.
6. Przykład 3 – praca za granicą
Załóżmy, że przez 4 lata pracowałeś za granicą na umowie cywilnoprawnej lub samozatrudnieniu, opłacając tamtejsze składki, a po powrocie w Polsce masz 5 lat etatu. Nowe przepisy przewidują, że udokumentowany okres wykonywania za granicą pracy zarobkowej innej niż zatrudnienie może być wliczony do stażu, jeśli przedstawisz odpowiednie dokumenty – umowy, zaświadczenia z zagranicznego systemu ubezpieczeń, karty podatkowe, potwierdzenia składek.
Po doliczeniu 4 lat zagranicy do 5 lat etatu twój ogólny staż wynosi 9 lat. Jeżeli uda ci się dodatkowo udokumentować rok pracy na zleceniu w Polsce, przekraczasz próg 10 lat i zyskujesz 26 dni urlopu. W przypadku gdy przez część czasu pracowałeś na rzecz polskiego pracodawcy (np. delegowanie), część tego okresu może również zwiększyć twój staż zakładowy, o ile spełniasz warunki „pracy na rzecz danego pracodawcy” z ustawy.
7. Jak udokumentować staż – zaświadczenie „stażowe” z ZUS i inne papiery
Kluczowym narzędziem, które ustawodawca przewidział do potwierdzania nowych okresów zaliczanych do stażu, jest zaświadczenie z ZUS – tzw. „zaświadczenie stażowe”. Zgodnie z instrukcją ZUS, wniosek o takie zaświadczenie składa się elektronicznie przez PUE/e‑ZUS, a zakład przygotowuje dokument obejmujący wszystkie okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności, zleceń, współpracy itp.
Przepisy przejściowe dają pracownikom 24 miesiące na dostarczenie pracodawcy dokumentów potwierdzających dodatkowy staż – przy czym dla administracji termin liczony jest od 1 stycznia 2026 r., a dla sektora prywatnego od 1 maja 2026 r. Poza zaświadczeniem z ZUS szczególne znaczenie mają dokumenty „pozazusowskie” – zwłaszcza przy pracy za granicą czy okresach bez składek: umowy, zaświadczenia zagranicznych instytucji, zaświadczenia z CEIDG, świadectwa pracy, bulletynów płacowych.
8. Co zrobić praktycznie jako pracownik
W praktyce najlepszą strategią jest przygotowanie się zawczasu do „szturmu” na ZUS i kadry pracodawcy. Eksperci wskazują, że ZUS już w styczniu 2026 r. notował setki tysięcy wniosków o zaświadczenia stażowe, bo pracownicy chcą jak najszybciej przeskoczyć na 26 dni urlopu lub podnieść swoje dodatki stażowe. Najpierw uporządkuj więc historię zatrudnienia i współpracy (w tym zagranicznej), złóż wniosek o zaświadczenie stażowe w ZUS, a następnie – po otrzymaniu dokumentu – złóż do działu kadr wniosek o przeliczenie stażu pracy na nowo, powołując się na konkretne przepisy i załączając dokumenty.
Pamiętaj też, że przeliczenie stażu nie zawsze zadziała wstecz w pełnym zakresie – dla niektórych uprawnień (jak urlop) liczy się moment, od którego spełniasz warunki, a pracodawca ma czas na dostosowanie planów urlopowych. W razie sporu o interpretację (np. wliczenie stażu zagranicznego lub B2B do stażu zakładowego) warto sięgnąć po oficjalne wyjaśnienia MRPiPS i ZUS oraz, w ostateczności, rozważyć drogę sądową, bo zmiana jest „rewolucyjna” i praktyka przez pierwsze lata będzie się dopiero kształtować.
