Kwiaty pachną czekoladą, a owoce smakują jeszcze lepiej. Niezwykłe pnącze

Akebia pięciolistkowa wyróżnia się czekoladowo-korzennym zapachem kwiatów i jadalnymi owocami z egzotycznym smakiem.
Roślina ta pochodzi z Azji Wschodniej, ma ozdobne pięciolistkowe liście oraz oryginalne, purpurowe kwiaty.
Akebia jest łatwa w uprawie, silnie rośnie, wymaga podpór i przepuszczalnej gleby oraz dobrze znosi polskie warunki przy odpowiedniej ochronie.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie

Jest roślina, której kwiaty pachną czekoladą i korzennymi przyprawami, a owoce smakują jak połączenie banana, melona i liczi. Brzmi jak opis egzotycznego deseru, ale to prawdziwe pnącze, które można uprawiać także w polskich ogrodach. Akebia pięciolistkowa przyciąga uwagę nie tylko niezwykłym aromatem i jadalnymi owocami. Jej długie pędy, gęste ulistnienie oraz oryginalne kwiaty sprawiają, że świetnie nadaje się do ozdabiania pergoli, altan i ogrodzeń. Choć wciąż nie jest u nas tak popularna jak powojniki czy wiciokrzewy, potrafi zachwycić od pierwszego spojrzenia.

Akebia pięciolistkowa – co to za roślina i skąd pochodzi?

Akebia pięciolistkowa (Akebia quinata), nazywana również czekoladowym pnączem, należy do rodziny krępieniowatych. Jej naturalnym obszarem występowania jest Azja Wschodnia, przede wszystkim Chiny, Japonia i Korea. W naturze porasta skraje lasów, zarośla oraz miejsca, w których może swobodnie wspinać się po innych roślinach. Dzięki elastycznym pędom i szybkiemu wzrostowi potrafi wykorzystywać dostępne podpory, docierając do światła ponad niższą roślinnością.

W Polsce akebia jest ceniona przede wszystkim jako ozdobne pnącze. W sprzyjających warunkach może osiągać kilka metrów wysokości, a jej pędy z czasem tworzą rozległą, gęstą osłonę. Roślina dobrze sprawdza się przy pergolach, trejażach, kratownicach i ogrodzeniach. Może także maskować mniej atrakcyjne fragmenty posesji, zapewniając przy tym naturalną osłonę przed wzrokiem sąsiadów.

Aromat kwiatów akebii jest słodki i mocny, stanowi mieszankę czekolady, wanilii i cynamonu.syomabarva123RF/PICSEL

Liście akebii wyglądają jak zielone dłonie, a kwiaty przypominają małe dzwonki

Jedną z największych ozdób akebii są jej liście. Zgodnie z nazwą gatunkową wyrastają w grupach po pięć listków, osadzonych promieniście na wspólnym ogonku. Każdy z nich ma owalny lub odwrotnie jajowaty kształt, gładkie brzegi i zaokrąglony wierzchołek. Blaszki liściowe są skórzaste, dość delikatne wizualnie, a ich powierzchnia jest gładka i lekko błyszcząca. Z wierzchu mają intensywnie zielony kolor, natomiast od spodu są nieco jaśniejsze, niekiedy z niebieskawym odcieniem. Całość przypomina niewielką, rozpostartą dłoń.

Równie charakterystyczne są kwiaty akebii, pojawiające się zazwyczaj wiosną, najczęściej w kwietniu i maju. Nie są duże, ale nadrabiają nietypową formą oraz zapachem. Zwisają w gronach, a ich mięsiste, zaokrąglone działki okwiatu przybierają odcienie purpury, fioletu, różu lub czerwieni. W jednym kwiatostanie mogą znajdować się kwiaty różniące się wielkością i funkcją. Większe kwiaty żeńskie mają zwykle ciemniejsze zabarwienie, a mniejsze kwiaty męskie są nieco jaśniejsze.

Największą niespodzianką jest jednak aromat. W ciepłe dni wokół kwitnącego pnącza można wyczuć słodki zapach kojarzący się z czekoladą, wanilią i gałką muszkatołową. To właśnie ta cecha sprawiła, że w krajach anglojęzycznych akebia zyskała nazwę chocolate vine, czyli czekoladowe pnącze. Nie oznacza to oczywiście, że z kwiatów można uzyskać czekoladę. Ich zapach jest naturalną cechą rośliny i stanowi jeden z powodów, dla których sadzi się ją w pobliżu tarasów, altan oraz miejsc wypoczynku.

ciemnofioletowy kwiat z wyraźnie widocznymi pręcikami otoczony zielonymi liśćmi

Akebia pięciolistnaWikimedia Commons

Owoce akebii pięciolistkowej. Egzotyczny przysmak z własnego ogrodu

Po zapyleniu kwiatów akebia może wytworzyć niezwykłe owoce. Mają podłużny, lekko wygięty kształt i przypominają grube strąki lub niewielkie kiełbaski. Początkowo są zielonkawe, a w miarę dojrzewania stają się fioletowe, purpurowe albo brunatnofioletowe. Zależnie od warunków i odmiany mogą osiągać około 5-10 cm długości, a niekiedy są jeszcze większe.

Dojrzały owoc pęka wzdłuż jednej strony, odsłaniając jasny, kremowobiały miąższ z licznymi czarnymi nasionami. Właśnie ten nietypowy sposób otwierania sprawia, że akebia wygląda szczególnie egzotycznie. Miąższ jest miękki, soczysty i słodkawy. Jego smak bywa porównywany do połączenia banana, melona i liczi, choć wrażenia smakowe zależą od stopnia dojrzałości oraz konkretnej rośliny.

trzy różowe owoce o grubych, pękniętych skórkach, z których wydobywa się biały miąższ z czarnymi nasionami, otoczone zielonymi liśćmi

Dojrzałe owoce akebii pięciolistnej, odmiana Pink HuskWikimedia Commons

Jakie właściwości zdrowotne ma akebia?

Akebia pięciolistkowa interesuje nie tylko ogrodników, lecz także badaczy zajmujących się roślinami jadalnymi i tradycyjnymi surowcami zielarskimi. Owoce akebii zawierają cukry, białka, aminokwasy, witaminy, składniki mineralne oraz związki roślinne, w tym polifenole i flawonoidy. Ich skład zależy od gatunku, części rośliny, stopnia dojrzałości oraz warunków uprawy.

Polifenole i flawonoidy są badane między innymi ze względu na właściwości przeciwutleniające. Związki te mogą uczestniczyć w neutralizowaniu wolnych rodników w warunkach laboratoryjnych, dlatego naukowcy analizują ich potencjalne znaczenie dla zdrowia. Nie oznacza to jednak, że samo jedzenie owoców akebii zapobiega chorobom albo zapewnia określony efekt leczniczy.

W praktyce ogrodowej akebię najlepiej traktować przede wszystkim jako dekoracyjne pnącze, którego dojrzałe owoce mogą stanowić ciekawostkę kulinarną. Nie należy samodzielnie przygotowywać z łodyg, korzeni ani innych części rośliny preparatów leczniczych. Surowce zielarskie mogą różnić się działaniem i bezpieczeństwem, a tradycyjne zastosowanie nie zastępuje konsultacji medycznej. Jeśli chcemy spróbować owoców, należy upewnić się, że roślina została prawidłowo rozpoznana i że owoce są dojrzałe.

Uprawa akebii w Polsce. Jakie stanowisko wybrać?

Dobra wiadomość dla miłośników ogrodów jest taka, że akebia pięciolistkowa nie należy do szczególnie wymagających pnączy. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub w półcieniu. W miejscu dobrze oświetlonym zwykle obficiej kwitnie, natomiast lekki cień pomaga jej utrzymać atrakcyjny wygląd liści. Warto znaleźć dla niej osłonięte stanowisko, szczególnie jeśli ogród znajduje się w chłodniejszym regionie kraju.

Roślina preferuje glebę żyzną, próchniczą i umiarkowanie wilgotną, ale przede wszystkim przepuszczalną. Nie lubi długotrwałego zalegania wody w strefie korzeniowej, dlatego na ciężkich, gliniastych podłożach warto poprawić strukturę ziemi. Przed sadzeniem można wymieszać ją z kompostem, który zwiększy zawartość materii organicznej i poprawi warunki rozwoju korzeni.

Akebię sadzi się wiosną lub wczesną jesienią, wybierając miejsce, w którym będzie miała wystarczająco dużo przestrzeni. Trzeba pamiętać, że jest to silnie rosnące pnącze. Dorosłe egzemplarze mogą osiągać około 8-10 m wysokości, a w korzystnych warunkach nawet więcej. Z tego względu już na początku należy przygotować solidną podporę: pergolę, kratownicę, trejaż albo mocne ogrodzenie. Pędy owijają się wokół podpór, stopniowo tworząc gęstą zieloną ścianę.

Akebia jest uznawana za stosunkowo odporną na choroby i szkodniki. W polskich warunkach zwykle dobrze radzi sobie z zimą, choć młode rośliny warto zabezpieczyć przed silnym mrozem, szczególnie w pierwszych latach po posadzeniu. Warstwa ściółki wokół podstawy pędu pomaga chronić korzenie przed dużymi wahaniami temperatury. Wiosenne przymrozki mogą natomiast uszkadzać młode przyrosty, dlatego miejsce osłonięte od zimnych wiatrów będzie dodatkowym atutem.

Cięcie czekoladowego pnącza

Akebia rośnie szybko, więc bez kontroli może z czasem zająć więcej miejsca, niż planowaliśmy. Przycinanie pozwala utrzymać ją w ryzach, poprawić wygląd i usunąć pędy uszkodzone lub nadmiernie zagęszczające roślinę. Najlepiej wykonywać cięcie po kwitnieniu, pamiętając, że zbyt mocne skracanie pędów może ograniczyć liczbę kwiatów w kolejnym sezonie. Starsze, rozrośnięte egzemplarze można odmładzać stopniowo, zamiast usuwać jednorazowo większość przyrostów.

Akebia pięciolistkowa to propozycja dla osób, które szukają pnącza łączącego efektowny wygląd z niecodziennym zapachem i możliwością uzyskania jadalnych owoców. Jej pięciolistkowe liście, purpurowe kwiaty oraz egzotyczne owoce mogą odmienić pergolę lub altanę, a czekoladowo-korzenny aromat dodaje jej wyjątkowego charakteru. Jeśli zapewnimy jej podporę, przepuszczalną glebę i odpowiednią ilość światła, z czasem stanie się jedną z najbardziej oryginalnych ozdób ogrodu.