Akcja „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski” trwa od około 3 tygodni. W jej ramach naukowcy domagają się między innymi zwiększenia finansowania nauki do 3 proc. PKB w ciągu czterech lat. Dla porównania dziś to nieco ponad 1 proc. W środę 27 maja zebrali się pod Sejmem. Jak podaje PAP, w kulminacyjnym momencie w proteście wzięło udział ok. 700 osób.
Protest naukowców pod Sejmem
Zdaniem jednego z organizatorów akcji, dr. hab. Łukasza Okruszka z Instytutu Psychologii PAN, „to prawdopodobnie największy protest branży naukowej w III RP”. – Stoimy tutaj jako reprezentanci sektora, który postanowił powiedzieć jednym wspólnym głosem, że mamy dość tego, jak nauka jest traktowana – przez marne finansowanie, brak pomysłów, wizji polityków. Pora, żebyśmy jednym głosem powiedzieli: „Stop niszczeniu nauki” – podkreślił naukowiec.
– Ja wiem, że praca naukowa kojarzy się z prestiżem, ale po drugiej stronie jest ciągła walka, ciągła frustracja, ciągłe rozczarowanie. Pasją ciężko opłacić rachunki, a prestiżem ciężko smaruje się chleb. Nie robimy tego dla siebie. Dlatego to robimy, bo mamy wolę poszerzenia ludzkiej wiedzy, wolę stworzenia czegoś wartościowego dla innych, pracy na rzecz dobra publicznego – mówił.
Na transparentach protestujących widniały hasła: „Prestiżem się nie najemy”, „Z pustego i Skłodowska nie naleje”, „Moje bakterie muszą jeść”, a także „Silna nauka, silne państwo” czy „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, bez nauki co to będzie”, „NCN to tlen”, „Badam DNA, moja pensja sięga dna”.
Petycja o zwiększenie finansowania zebrała ponad 25 tysięcy podpisów
Pomysłodawcami i organizatorami akcji „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski”, oprócz dr. hab. Łukasza Okruszka, są: dr hab. Agata Starosta z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN oraz prof. Michał Tomza z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Pod opublikowaną na początku maja petycją online, w której znalazł się apel do polityków o zwiększenie finansowania nauki, podpisało się już ponad 25 tys. przedstawicieli ośrodków i instytucji badawczych z całej Polski. Akcja zyskała poparcie wielu gremiów naukowych i uczelnianych w Polsce, w tym również: prezydium Polskiej Akademii Nauk, Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.
Przedstawiciele polskich naukowców zaapelowali w niej między innymi o powiązanie wynagrodzeń w nauce ze średnią pensją w sektorze przedsiębiorstw oraz objęcie mechanizmem podwyżek wszystkich pracowników sektorów nauki. Jak podkreślili autorzy petycji, wynagrodzenia w sektorze nauki stały się skrajnie niekonkurencyjne – pensja osoby z doktoratem, rozpoczynającej pracę na stanowisku adiunktaz, to niecałe 3/4 średniego wynagrodzenia w sektorze małych, średnich i dużych przedsiębiorstw, zaś część osób zatrudniona na stanowiskach asystenckich, mimo posiadania doktoratu, zarabia zaledwie 19 złotych powyżej pensji minimalnej.
Ich drugim postulatem było zapewnienie stabilnych i godnych warunków dla studentów i doktorantów poprzez m.in. urealnienie progów dochodowych stypendiów socjalnych i zapewnienie odpowiedniej infrastruktury socjalnej, ustalenie wysokości stypendiów doktoranckich na poziomie co najmniej obowiązującej płacy minimalnej oraz zapewnienie doktorantom możliwości wyboru między umową o pracę a umową stypendialną.
„Najwyższa pora się obudzić”
Dr hab. Agata Starosta zaznaczyła, że studia powinny być dostępne dla każdej osoby, która wykazuje chęć rozwijania się, uczenia i poznawania świata. Wiąże się to jednak również z zapewnieniem odpowiednich warunków. – 3 proc. PKB na naukę powinno pozwolić również na zapewnienie stołówek, akademików, dydaktyki na wysokim poziomie – mówiła dr hab. Starosta.
– Jak mamy zapewnić w Polsce rozwój, jeżeli nie mamy atrakcyjnych warunków dla młodych ludzi, którzy chcą zostać w nauce? Doktorant i młoda osoba po doktoracie to nie jest tylko nauka akademicka. To są również osoby, które idą pracować w przemyśle, w wysokich technologiach. Nawet jeżeli ten człowiek u nas przetrwa i zrobi doktorat, często wyjeżdża za granicę i tam pracuje na PKB obcych krajów. Czy tego chcemy? Najwyższa pora się obudzić. Najwyższa pora zapobiec odpływowi utalentowanych, młodych, wspaniałych ludzi. Zapewnijmy im warunki. Zachęćmy ich do tego, żeby pracować w nauce – argumentowała.
Naukowcy zaapelowali też o przeznaczenie odpowiednich środków na stabilne prowadzenie badań podstawowych, aplikacyjnych i wdrożeniowych oraz utrzymanie infrastruktury badawczej. – W Polsce jest wiele dobrze działających grup i laboratoriów badawczych, ale one nie utrzymają się, jeśli Narodowe Centrum Nauki (NCN) będzie dalej głodzone. Jak ono może funkcjonować przy finansowaniu na poziomie 10 proc. współczynnika sukcesu? Ministerstwo systematycznie odmawia NCN dofinansowania potrzebnej administracji, która obsłuży dużą ilość wniosków od wybitnych polskich naukowców, którzy aplikują do NCN. Dlatego kolejny nas postulat to miliard w przyszłym budżecie więcej na NCN – wskazywał prof. Michał Tomza.
Ministerstwo Nauki popiera postulat
Przyniesioną przez naukowców petycję odebrali wiceministrowie nauki Karolina Zioło-Pużuk i Marek Gzik, którzy przysłuchiwali się demonstracji. – Popieramy postulat 3 proc. na naukę, to tak samo nasz postulat, jak i wasz; jest postulatem całego środowiska. Według nas w ciągu pięciu lat jesteśmy w stanie dojść do średniej europejskiej 2,2 proc. Znamy tę drogę. Wiemy, jak to zrobić. Te postulaty, które nam dacie, są do zrealizowania – mówiła do protestujących Karolina Zioło-Pużuk.
– Dziękuję, że tu jesteście, bo to wyraz troski o polską naukę. (…) Zabieramy postulaty, dziękujemy organizatorom za mobilizację środowiska – dodał Marek Gzik. Łukasz Okruszek zapowiedział, że organizatorzy będą oczekiwać na informację z MNiSW, kiedy będzie można spotkać się w sprawie realizacji postulatów.
Przed protestem minister nauki Marcin Kulasek zapowiedział z mównicy sejmowej, że w ciągu najbliższych pięciu lat rząd chce osiągnąć 2 proc. PKB na naukę. Zaapelował jednocześnie o dialog i dobrą wolę „wszystkich stron” w dyskusji o przyszłości polskiej nauki.
