-
Szacunki Niemieckiego Towarzystwa Medycyny Żywieniowej wskazują, że niedożywienie może przyczyniać się do 50 tysięcy zgonów rocznie na terenie Niemiec.
-
W niemieckich szpitalach niedożywienie dotyczy 30 procent pacjentów, jednak badania w kierunku niedoborów składników odżywczych przechodzi zaledwie jeden procent chorych.
-
Niemieckie organizacje medyczne mają do końca 2027 roku przygotować strategię lepszego rozpoznawania i leczenia niedożywienia w placówkach medycznych.
-
Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Interii, otwiera się w nowym oknie
Ponad dwa miliardy ludzi na całym świecie cierpi z powodu niedoboru składników odżywczych, przede wszystkim na Globalnym Południu. Jednak również w krajach uprzemysłowionych występuje „ukryty głód”. A jego konsekwencje mogą być tragiczne.
Niemcy. 50 tys. zgonów z powodu niedożywienia
50 tys. zgonów rocznie – tak Niemieckie Towarzystwo Medycyny Żywieniowej (DGEM) szacuje śmiertelne skutki niedożywienia w Niemczech. Innymi słowy: 50 tys. osób mogłoby nadal żyć, gdyby ich organizmy mogły przyjmować i wykorzystywać brakujące im składniki odżywcze. Problem polega na tym, że niedożywienie często daje o sobie znać dopiero wtedy, gdy jego konsekwencje są już poważne.
– W większości przypadków na początku w ogóle niczego się nie zauważa – podkreśla Matthias Pirlich, specjalista medycyny żywieniowej i chorób wewnętrznych, były wiceprezes DGEM. – Poważny niedobór witaminy D może utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet dłużej, zanim w ogóle pojawią się objawy. To samo dotyczy witaminy B12. A kiedy pojawią się już objawy, na przykład uszkodzenie nerwów, jest właściwie za późno.
Długotrwały niedobór witaminy B12 może na przykład prowadzić do uszkodzenia rdzenia kręgowego. Jego skutkami mogą być drętwienie kończyn, osłabienie mięśni lub objawy porażenia. Rzadziej dochodzi do uszkodzenia mózgu, które prowadzi do zaburzeń pamięci i problemów psychicznych.
„Ukryty głód”. Dwa miliardy ludzi cierpi na świecie na niedożywienie jakościowe
Wszystkie witaminy z grupy B odgrywają ważną rolę w metabolizmie, procesie krwiotworzenia i funkcjonowaniu układu nerwowego. Witaminy, wraz ze składnikami mineralnymi, takimi jak wapń, magnez, żelazo, jod czy cynk, zaliczają się do mikroskładników odżywczych. Organizm nie wytwarza ich samodzielnie, lecz musi je pozyskiwać z pożywienia.
Aby organizm był odpowiednio zaopatrzony w składniki odżywcze, potrzeba zarówno mikroskładników, jak i makroskładników dostarczających energii, czyli węglowodanów, białek i tłuszczów.
Jeśli przez dłuższy czas organizm otrzymuje mniej pożywienia, niż potrzebuje do podtrzymania wszystkich funkcji życiowych, mówimy o niedożywieniu ilościowym. Według aktualnych szacunków Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) na świecie cierpi na nie około 645 mln ludzi.
W przypadku niedożywienia jakościowego organizm wprawdzie otrzymuje wystarczającą ilość kalorii, ale brakuje mu określonych makro- lub mikroskładników odżywczych. W dłuższej perspektywie również to prowadzi do chorób, a nawet może zakończyć się śmiercią. Z powodu tego „ukrytego głodu” cierpi na całym świecie około dwóch miliardów ludzi, przede wszystkim na Globalnym Południu.
Jednak również mieszkańcom krajów uprzemysłowionych często brakuje ważnych mikroskładników odżywczych. Badanie przeprowadzone przez amerykańskich naukowców wykazało, że w latach 2007-2010 niemal trzy czwarte mieszkańców USA nie przyjmowało zalecanej dziennej ilości witaminy D, a ponad dwie trzecie – zalecanej ilości witaminy E.
Według Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego w 2017 roku około jedna trzecia mieszkańców Niemiec miała niedobór witaminy D. Niedobór ten sprzyja bólom kości, stawów i mięśni oraz może prowadzić do częstszych upadków i złamań kości.
Również około jedna trzecia mieszkańców Niemiec nie była dostatecznie zaopatrzona w jod. Jest on niezbędnym pierwiastkiem śladowym, koniecznym do produkcji hormonów tarczycy. Jego niedobór prowadzi do zmian chorobowych lub zaburzeń funkcjonowania tarczycy. W czasie ciąży odpowiednia podaż jodu warunkuje rozwój mózgu i układu nerwowego dziecka.
Do spadku zawartości mikroskładników odżywczych w owocach, warzywach i zbożach przyczynia się częściowo również hodowla odmian roślin o dużej trwałości lub wysokiej plenności. Kwestią sporną pozostaje jednak to, czy ma to wpływ na zdrowie człowieka.
Przyczyny „ukrytego głodu”. „Puste kalorie” i fast foody
Niedożywienie może być skutkiem jednostronnej diety, która wprawdzie zapewnia uczucie sytości i dostarcza energii, ale jest uboga w mikroskładniki odżywcze. Przykładami źródeł „pustych kalorii” są fast foody i żywność wysoko przetworzona, ale także biały chleb czy biały ryż.
Często przyczyną jednostronnego odżywiania jest ubóstwo. Dotyczy to na przykład mieszkańców Globalnego Południa, których stać jedynie na podstawowe produkty spożywcze, takie jak mąka czy ryż. Badanie przeprowadzone w Niemczech wykazało, że w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem często spożywa się produkty o dużej gęstości energetycznej, ale niskiej wartości odżywczej.
Ryzyko niedoboru składników odżywczych wzrasta również w przypadku depresji. – Ludzie często tracą wtedy apetyt, a jeśli zaniedbują troskę o siebie, może się zdarzyć, że ich dieta staje się bardzo jednostronna – wyjaśnia Matthias Pirlich.
Badania specjalisty medycyny żywieniowej wykazały, że niedożywienie często występuje również u osób starszych oraz mieszkających samotnie. Ryzyko wzrasta ponadto wraz z liczbą przyjmowanych leków.
Niedożywienie w szpitalach? Szokujące dane z Niemiec
Wiele chorób sprawia, że organizm gorzej wchłania składniki pokarmowe z jelit lub gorzej je wykorzystuje. Dotyczy to osób cierpiących na choroby zapalne lub przewlekłe, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, choroby wątroby czy nowotwory. DGEM szacuje, że w Niemczech około 30 proc. wszystkich hospitalizowanych pacjentów cierpi na niedożywienie lub jest nim zagrożonych. Tymczasem, jak wynika z danych kas chorych, zaledwie około jeden proc. z nich jest badany pod kątem niedoborów składników odżywczych i odpowiednio leczony.
Często stan odżywienia pacjentów pogarsza się jeszcze podczas pobytu w szpitalu. Konsekwencje mogą być poważne: większa liczba powikłań, wolniejsze gojenie się ran, dłuższa hospitalizacja i zwiększona śmiertelność. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to dodatkowe koszty liczone w miliardach rocznie.
Politycy i medyczne organizacje specjalistyczne w Niemczech mają do końca 2027 roku opracować koncepcję lepszego rozpoznawania i leczenia niedożywienia w szpitalach. Podobne rozwiązanie funkcjonuje w Holandii, gdzie przy przyjęciu do szpitala systematycznie przeprowadza się badania przesiewowe w kierunku niedoborów składników odżywczych.
Jak zapobiegać niedoborom?
Matthias Pirlich postuluje wprowadzenie podobnych badań przesiewowych również w placówkach ambulatoryjnych, szczególnie w przypadku grup ryzyka: „Należą do nich wszystkie osoby z chorobami przewlekłymi i poważnymi schorzeniami, a przede wszystkim osoby w podeszłym wieku”.
Aby zapobiegać niedożywieniu wynikającemu z ubóstwa, należy zapewnić ludziom większe możliwości korzystania ze zdrowej żywności. – Jednym z pomysłów byłyby bezpłatne posiłki w szkołach – mówi ekspert.
Zasadniczo specjalista medycyny żywieniowej zaleca możliwie urozmaiconą dietę opartą przede wszystkim na produktach roślinnych: „Liczne wtórne związki roślinne mają bardzo korzystne działanie, a dzięki zróżnicowanej diecie spożywamy wiele różnych produktów korzystnych pod względem wartości odżywczej”.
Ogólna zasada brzmi: im bardziej kolorowe posiłki, tym lepiej. Warzywa warto poddawać możliwie delikatnej obróbce termicznej, ponieważ przegrzewanie i długotrwałe utrzymywanie ich w cieple niszczą witaminy. Również długie przechowywanie żywności prowadzi do utraty witamin, dlatego warto wybierać przede wszystkim produkty sezonowe i regionalne.
Nawet pomimo dużych starań o zdrową i zbilansowaną dietę może dojść do niedoboru składników odżywczych. Badanie krwi może pomóc ustalić, czy taki niedobór występuje. Wówczas również suplementy diety mogą pomóc w jego uzupełnieniu.
Jeannette Cwienk, Redakcja Polska Deutsche Welle
Artykuł ukazał się na stronie Deutsche Welle, otwiera się w nowym oknie.













