Ustawa o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE 13 lutego została przegłosowana przez Sejm i aktualnie toczą się nad nią prace w Senacie.
Połączone senackie komisje obrony narodowej oraz budżetu i finansów 17 lutego przyjęły autopoprawkę resortu obrony narodowej, wedle której ani odsetki, ani kapitał z zaciągniętej w ramach SAFE pożyczki nie będą spłacane z budżetu MON. – Poprawka przeszła z informacją, że to gest w kierunku prezydenta – mówi Interii osoba z prezydium Senatu.
Senatorzy zdecydowali również o stosownych zmianach w ustawach o finansach publicznych. Dzięki nim wydatki związane ze spłatą pożyczki z programu SAFE nie będą wliczane do sumy rezerw celowych budżetu państwa. Te nie mogą przekroczyć progu 5 proc. całkowitych zaplanowanych w budżecie wydatków.
Od jednego z prominentnych senatorów obozu władzy dowiadujemy się też, że sam Donald Tusk miał dać zielone światło senatorom dla akceptacji poprawek, które „pomogłyby prezydentowi przełknąć podpisanie ustawy”. Chodziło zwłaszcza o kwestie transparentności i przeciwdziałania korupcji w procesie wydatkowania unijnych środków.
Rządzący spokojni. „Prezydent ma duży problem”
Rządzący nie przejmują się jednak tym wnioskiem. Z rozmów Interii z czołowymi politykami obozu władzy wynika też, że coraz mniej przejmują się możliwym prezydenckim wetem do ustawy wprowadzającej program SAFE. To w jego ramach nasz kraj ma otrzymać 43,7 mld euro (niemal 185 mld zł) nisko oprocentowanych pożyczek na szybkie inwestycje w obronność, w tym zakupy uzbrojenia, zwłaszcza od europejskich producentów.
– Wykazaliśmy wolę dialogu i wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Teraz zobaczymy, na ile prezydent boi się prezesa – mówi prominentny senator koalicji rządzącej. – Prezydent ma duży problem – ocenia inny z naszych rozmówców, polityk z otoczenia Donalda Tuska. – Kreuje się na polityka, który jest strażnikiem polskiego bezpieczeństwa, a w tej ustawie nie ma poważnych, merytorycznych przesłanek do weta. On też to wie.
W Kancelarii Premiera zdają sobie również sprawę z presji, jaka jest wywierana na głowę państwa. Z jednej strony – amerykańskie oczekiwania i poczucie zagrożenia ze strony programu SAFE; z drugiej – rosnące naciski ze strony PiS-u, Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej.
Na zwołanej 16 lutego konferencji prasowej Jarosław Kaczyński bardzo wymownie sugerował prezydentowi zawetowanie ustawy o programie SAFE. Prezes PiS-u na poparcie swojego stanowiska przytoczył szereg mniej lub bardziej merytorycznych zarzutów wobec ustawy – m.in. warunkowość przekazywania środków finansowych, szkodzenie współpracy Polski ze Stanami Zjednoczonym i Koreą Południową, a także ustanowienie niemieckiej dominacji nad Europą.
Nasze źródło w KRPM: – Nawrocki nie jest głupi i wie, że odpowiedzialność za decyzję nie spadnie na Kaczyńskiego, PiS czy jego własnych doradców, tylko na niego samego. Tylko i wyłącznie. Zostanie z tym wetem sam.
Rządzący liczą na jeszcze dwie kwestie, które mają wpłynąć na decyzję prezydenta. Pierwszą jest opinia publiczna, która jest jednoznaczna w swoim poparciu dla polskich zbrojeń i zwiększania wszelkimi sposobami bezpieczeństwa kraju. Druga to poparcie armii dla programu SAFE – współtwórcami jego założeń są wysocy rangą wojskowi, a sam program ma odpowiadać na potrzeby zgłaszane przez polskie siły zbrojne. W obozie władzy kalkulują więc, że prezydent może nie chcieć iść na czołowe zderzenie z wojskiem, szczególnie jako zwierzchnik sił zbrojnych.
Prezydent będzie najgorszym przegranym tej sytuacji, jeśli nie podpisze ustawy, a i tak nic nie wskóra i program ruszy
Zwłaszcza w tej drugiej kwestii szans na przychylność prezydenta upatruje jeden z ważniejszych senatorów Koalicji 15 Października. – Podejrzewam, że to zaważy na decyzji prezydenta i w najgorszym razie podpisze ustawę, jednocześnie kierując ją w trybie kontroli następczej do Trybunału Konstytucyjnego – przewiduje. I dodaje: – Dzięki temu nie naraziłby się na krytykę za storpedowanie programu SAFE, ale też pokazał przed swoim środowiskiem politycznym, że miał wątpliwości i wystąpił o ich skontrolowanie. To byłoby najrozsądniejsze z jego punktu widzenia
Alternatywy. Rząd pewny wsparcia ze strony KE
Prezydenckiego weta nie można jednak wykluczyć. Z informacji Interii wynika, że sprawa nie jest przesądzona, obecnie to mniej więcej 50/50. Mimo tego, rządzący są już gotowi na pesymistyczny wariant.
Jak udało nam się dowiedzieć w kilku źródłach z obozu władzy – m.in. MON, KPRM i Parlamencie Europejskim – przyjęcie ustawy i jej podpis przez prezydenta nie są warunkiem koniecznym przystąpienia Polski do programu SAFE.
– Propozycja ustawowa była naszą intencją, żeby wszystko usprawnić i uczynić maksymalnie transparentnym. Ironia polega na tym, że to w interesie opozycji jest przyjęcie tej ustawy, dzięki czemu mogła będzie chociażby śledzić wszystkie postępowania konkursowe – tłumaczy Interii europoseł koalicji rządzącej doskonale zorientowany w stanie rozmów między polskim rządem a Komisją Europejską.
– Jest sporo innych narzędzi niż ustawa – zapewnia z kolei wysoki rangą przedstawiciel KRPM. – To mogą być rozporządzenia, to mogą być zarządzenia. Oczywiście ciężej i gorzej będzie to robić w formie nieustawowej, ale jest to możliwe – precyzuje.
W MON słyszymy natomiast, że forma ustawowa była przez rząd preferowana „jako optymalna z punktu widzenia przede wszystkim operatora programu, czyli Banku Gospodarstwa Krajowego„. Również w resorcie Władysława Kosiniaka-Kamysza mówią jednak wprost, że nie jest to jedyna dostępna dla polskiego rządu droga.
Problemów w innym niż ustawowe uregulowaniu polskiego uczestnictwa w programie SAFE ma także nie robić Komisja Europejska. – Nie ma z góry określonego prawnego modelu uczestnictwa Polski w programie – tłumaczy nasze źródło w MON. – To jest wspólny proces rządu i Komisji w dochodzeniu do tego, jak ma wyglądać mechanizm naszego uczestnictwa – dodaje.
Urzędnicy KE mają być doskonale świadomi politycznych napięć na polskiej scenie politycznej, które teraz po raz pierwszy w tak wyraźny sposób objęły również temat bezpieczeństwa i obronności.
– Na razie nie ma żadnych nerwowych ruchów KE – słyszymy w otoczeniu szefa rządu. – Jeżeli będzie trzeba wsparcia KE w zakresie stworzenia alternatywy do rozwiązania ustawowego, to tutaj nie będzie przeszkód, KE nie będzie rzucać nam kłód pod nogi – zapewnia nasze źródło.
Na koniec dodaje: – Jeśli chodzi o kwestie bezpieczeństwa, to w Europie wszyscy jedziemy na jednym wózku. To też może być bodziec, który sprawia, że Nawrocki się waha. On będzie najgorszym przegranym tej sytuacji, jeśli nie podpisze ustawy, a i tak nic nie wskóra i program ruszy.
Alternatywy dla rozwiązania ustawowego obejmują nie tylko inną formę prawną polskiego uczestnictwa w programie SAFE. Dopuszczają również zmianę operatora programu. – Równie dobrze rząd może wskazać resort obrony albo resort finansów – zauważa nasze źródło w Parlamencie Europejskim. Inną z rozważanych opcji jest Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych.
Wykazaliśmy wolę dialogu i wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Teraz zobaczymy, na ile prezydent boi się prezesa
– Mamy w zanadrzu sporo rozwiązań i z mojej wiedzy nie będzie to żadnym problemem dla KE – uspokaja osoba zaznajomiona z przebiegiem rozmów między Brukselą i Warszawą. – Dla Komisji problemem i priorytetem jest sprawność wydatkowania środków – dodaje.
„Pieniądze z SAFE nie mogą zostać rozkradzione”
Rządzący do ostatniej chwili będą jednak zabiegać o prezydencki podpis pod ustawą. Jedna rzecz to fakt, że takie rozwiązanie jest najkorzystniejsze formalnie i operacyjnie. Druga, że mimo dużych różnic w poglądach między Kancelarią Premiera a Pałacem Prezydenckim, rządowi zależy, żeby kwestia bezpieczeństwa Polski nie stała się elementem bieżącej polityki i tzw. wojny polsko-polskiej.
Dlatego, według informacji Interii, kluczową rolę w dialogu z obozem prezydenta ma odgrywać wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz. Prezes PSL ma najlepsze spośród polityków obozu władzy relacje z głową państwa, a także jako minister obrony jest żywotnie zainteresowany pomyślnym zakończeniem prac nad ustawą wprowadzającą program SAFE.
Czy uda mu się przekonać Karola Nawrockiego do podpisu, to już inna sprawa. Obóz prezydencki wyraża wobec ustawy kilka wątpliwości i zastrzeżeń:
-
warunki udzielenia i spłaty pożyczki, które mają być jasne i bez jakichkolwiek niedomówień
-
szczegóły kwestii warunkowości wpisanej w program SAFE; Pałac Prezydencki obawia się arbitralnego wstrzymania środków przez Komisję Europejską
-
przejrzystość zasad konkursowych i solidne rozwiązania antykorupcyjne
-
zapewnienie ze strony rządu, że ponad 80 proc. zamówień w ramach programu SAFE będzie realizowane w polskich firmach
Rozmówcy Interii z obozu władzy odpowiadają, że warunki polskiego uczestnictwa w programie SAFE są przejrzyste i zrozumiałe, ale wszelkie możliwe niejasności w ostatnich dniach wyjaśniało zarówno MON, jak i minister Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, pełnomocniczka rządu ds. Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy.
Jeśli chodzi o mocne zabezpieczenia antykorupcyjne i maksymalne zwiększenie transparentności, to rządzącym właśnie dlatego zależy na uregulowaniu spraw ustawowo, a nie poprzez akty wykonawcze.
Masowy udział polskich firm w programie również nie jest zagrożony. Nasi rozmówcy zapewniają, że kluczowe decyzje co do kierunku zamówień i zakupów będą podejmować polscy generałowie. Jak dowiedziała się Interia, do polskiego rządu miało też zgłosić się od kilku do nawet kilkunastu państw UE zainteresowanych współpracą w ramach programu SAFE. Kontrakty nie zostały jeszcze podpisane, bo Polska oficjalnie nie jest jeszcze uczestnikiem programu, ale rządzący liczą, że na zwiększeniu polskich mocy produkcyjnych naszemu przemysłowi zbrojeniowemu uda się dobrze zarobić.
Największe wątpliwości obóz prezydencki, a także opozycja, wyrażają jednak co do kwestii warunkowości. Tutaj rozmówcy Interii z kręgów rządowych stawiają sprawę bardzo jasno: wypłata funduszy z programu SAFE nie jest powiązana z kwestią praworządności.
– Co do wydawania środków, jest tylko jedna zasada: one nie mogą zostać rozkradzione – ucina temat polityk znający kulisy rozmów rządu z KE. I podkreśla: – Tu w grę wchodzi tylko i aż kwestia transparentności wydatkowania środków unijnych. Praworządność nie jest tutaj warunkiem. To nie jest KPO, które ma wpisane m.in. praworządność czy tzw. kamienie milowe jako warunki przekazania środków. Wszystko jest w rozporządzeniu, które Komisja przyjęła w tej sprawie.
