Przykład Peru i tajnej operacji w Ameryce Łacińskiej doskonale ilustruje, jak złożone i wielopoziomowe mogą być rosyjskie kampanie wpływu. Operacja „Dark Clark” swoim zasięgiem objęła także Polskę. Cel? M.in. podważanie reputacji Ukrainy. Przy okazji udało się uderzyć w czułe struny Polaków. A zaczęło się od maila do szkół.
Fałszywa informacja zatoczyła tak szerokie kręgi, że OpenAI – amerykańskie przedsiębiorstwo i laboratorium badawcze – w swoim raporcie* oceniło ją na piąty stopień w sześciostopniowej skali Breakout.
Skala ta określa zasięg operacji wpływu. Poziom piąty oznacza, że narrację powielają osoby publiczne o dużych zasięgach, tacy jak np. politycy.
O co chodzi?
Nazwa Dark Clark, którą nadała OpenAI, pochodzi od nazwiska Mii Clark. To fikcyjna tożsamość, którą wykorzystywali rosyjscy operatorzy.
OpenAI wskazuje, że zablokowała grupę kont ChatGPT pochodzących z Rosji. Miały one być, jak podają badacze, wykorzystywane do różnych zadań związanych z tajnymi operacjami wpływu wymierzonymi w kraje Ameryki Łacińskiej.
„Znaczna część tych działań wydawała się mieć na celu podważenie reputacji Ukrainy w regionie, ale niektóre najwyraźniej służyły wpływaniu na lokalne rozstrzygnięcia polityczne, zwłaszcza w Argentynie i Boliwii” – podano w raporcie.
Fałszywy e-mail i międzykontynentalny efekt motyla
W jednej z opisywanych akcji zaczęło się od wiadomości e-mail.
Jak podaje OpenAI, w maju 2026 roku, rosyjscy operatorzy przeprowadzili prowokację w Peru. Utworzyli fałszywy e-mail podszywający się pod Regionalną Dyrekcję Edukacji w Limie i rozesłali do szkół instrukcje dotyczące obchodów Dnia Różnorodności Kulturowej i Językowej.
W piśmie nakazano, by wydarzenie poświęcić tematyce ukraińskiej i między innymi Stepanowi Banderze.
Według osób prowadzących operację niektóre szkoły odpowiedziały na fałszywy adres e-mail, potwierdzając organizację takich wydarzeń, a nawet przesyłając zdjęcia. Zrobili tak m.in. nauczyciele ze szkoły Romeo Luna Victoria w Limie.
W ten sposób autorom operacji udało się zrealizować schemat „prania dowodów”.
Doprowadzono bowiem do powstania autentycznych zdjęć przedstawiających Banderę obok Symona Petruly i Wołodymyra Zełenskiego. To zestawienie jest szczególnie istotne w kontekście polskim, o czym za chwilę.
Zdjęcia zostały potem wykorzystane w dalszej części operacji. Autentyczne materiały posłużyły do uwiarygodnienia przekazu.
Grzegorz Braun i cytowania za oceanem
O sprawie napisały najpierw lokalne, peruwiańskie media. A potem trafiła ona daleko za ocean – do Polski, idealnie wpisując się w istniejące linie podziału.
Jak podaje w swojej analizie DisinfoDigest, zajęcia poświęcone ukraińskiej historii i kulturze 21 czerwca opisał dziennik „Expresso”, niedługo później portal „Trome”.
Obie redakcje informowały, że wydarzenia zostały wsparte przez Ambasadę Ukrainy w Peru. Nie sprecyzowano jednak, na czym to wsparcie miało polegać.
Na początku lipca, jak wskazuje DisinfoDigest, temat przeprowadzonych w Peru lekcji poświęconych Ukrainie pojawił się w polskich mediach.
Mateusz Piskorski, autor publikacji na łamach „Myśli Polskiej” pt. „Zełenski jako kontynuator Bandery”, oskarżył w niej ukraińską dyplomację i promowanie nacjonalistycznej wizji kraju.
Sugerował też, że podobne przedsięwzięcia mogą być organizowane również w innych państwach, w tym w Polsce.
W artykule na temat możliwej reakcji na takie wydarzenie wypowiedział się europoseł Grzegorz Braun. Wskazał na potrzebę wprowadzenia przepisów, które pozwalałyby wydalać z Polski osoby propagujące antypolskie ideologie.
Kilka dni później artykuł z „Myśli Polskiej” trafił jako przedruk do jednego z internetowych serwisów informacyjnych, co zwiększyło jego zasięg.
Temat zatoczył koło. Niedługo po publikacji w Polsce wypowiedź Brauna została zacytowana w latynoskim dzienniku „Extra”, a kontrowersje, jakie szkolna uroczystość wywołała w europejskiej debacie publicznej, opisał serwis „Diario UNO” – wylicza DisinfoDigest.
Sprawę opisały też media na Węgrzech.
Mistyfikacja i podsycanie napięć
W ten sposób niepozorne wydarzenie z drugiego końca świata – jak można by ocenić lekcję w szkole w Limie – wywołało międzynarodową reakcję. Wydarzenie, jak czytamy w raporcie OpenAI, w całości zainspirowane przez rosyjskich operatorów.
„Rosyjska mistyfikacja zarówno wykorzystywała (…) historyczne napięcia między Ukraińcami a Polakami, jak i je podsycała” – czytamy w raporcie OpenAI.
Wielopoziomowa akcja i „następcy Grupy Wagnera”
Autorzy raportu wskazują na ustalenia badaczy, według których część fałszywych materiałów analizowanych w ramach „Dark Clark”, wiąże się z rosyjskim podmiotem znanym jako „Politology” lub „La Compania”.
Opisywany jest on jako „następca Grupy Wagnera i innych organizacji założonych przez rosyjskiego oligarchę Jewgienija Prigożyna”.
„To najbardziej złożona próba prowadzenia działalności pod przykrywką, jaką udaremniliśmy w ciągu ostatnich dwóch i pół roku” – pisze o „Dark Clark” OpenAI.
Dlaczego? Chodzi o wykorzystanie przez rosyjskich operatorów zewnętrznej organizacji, jaką jest Social Research Center (SRC). To podmiot, który sam siebie nazywa „platformą badawczą”, zajmującą się relacjami regionu z Indiami i analizami społeczno-gospodarczymi. Jej pracownicy tworzyli raporty, przeprowadzali wywiady z ekspertami.
Analiza wykazała, że SRC w rzeczywistości miało być kierowane przez osoby prowadzące operację wpływu za pośrednictwem wspomnianej nieistniejącej Mii Clark. Zatrudniony w organizacji personel najpewniej nie wiedział o jej rosyjskim kierownictwie.
Justyna Kaczmarczyk
* Raport „Udaremnianie operacji pod przykrywką wspieranych przez AI” ukazał się 8 października 2026 r.
-
Fala kłamstw po „krwawym piątku”. Olszewski: Bzdury inspirowane ze wschodu
-
Prezydent Mołdawii ostrzega przed taktyką Kremla. „Drastyczna forma nękania”


