Po ataku terrorystycznym w Krakowie, w wyniku którego zginęło sześć osób (kolejne trzy to członkowie rodziny, których sprawca pozbawił życia wcześniej w ich mieszkaniu w Ostrowcu Świętokrzyskim), a kilkanaście zostało rannych, sieć została zalana tysiącami wpisów dezinformujących. Konta anonimowe, powiązane z Rosją, ale też osoby publiczne udostępniały fałszywe informacje na temat napastnika, jego motywów czy działań służb. W mediach społecznościowych umieszczano też liczne nieprawdziwe obrazy wygenerowane przez sztuczną inteligencję.
W związku z zamachem zespół Ministerstwa Cyfryzacji i NASK zaczął monitoring sieci w trybie nadzwyczajnym i zgłosił do moderacji kilka tysięcy kont siejących dezinformację. Resort współpracuje też z centrum antyterrorystycznym Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w trybie War Room, czyli w trybie nadzwyczajnym w odpowiedzi na wydarzenia o wysokim ryzyku.
W poniedziałek w rozmowie z Dominiką Wielowieyską w TOK FM wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski poinformował, że platforma X „nie odpowiedziała na ani jedno zgłoszenie w zakresie treści nielegalnych i dezinformacyjnych”. Część wpisów, w których m.in. pochwalano sobotni atak, zniknęła, ale nie wiadomo, czy usuwała je platforma, czy sami użytkownicy. Inaczej jest w przypadku platform Meta i TikTok, które pozostają w kontakcie z resortem i odpowiadają na jego zgłoszenia.
Standerski tłumaczył, że władze wyłapują wpisy z dezinformacją i treści niezgodne z prawem, ale „problem pojawia się, kiedy przekazujemy te dane do platform cyfrowych”. – Dzisiaj nie mamy żadnych twardych narzędzi dotyczących tego, żeby treści nielegalne blokować. W związku z czym platformy cyfrowe, te które odpowiadają oczywiście, zwracają się do nas często z pytaniem na podstawie jakiej ustawy chcemy, żeby platforma zareagowała? A takich podstaw twardych dzisiaj nie ma, bo na biurku prezydenta leży druga ustawa cyfrowa, która właśnie dopiero takie narzędzia daje – mówił.
Ustawa wdrażająca Unijny akt o usługach cyfrowych (DSA), który wprowadza krajowe procedury reagowania na treści nielegalne, została zawetowana przez prezydenta. Obecnie jej druga wersja trafiła na biurko Karola Nawrockiego.
We wtorek rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka podała, że policja zatrzymała już dziewięć osób w związku z publikowaniem w sieci niepokojących treści. „Policja będzie stanowczo reagować na wszelkie wypisy gloryfikujące sprawcę ataku, a autorzy wpisów muszą liczyć się z konsekwencjami” – napisała.
Elon Musk i jego X w służbie dezinformacji
Właściciel X – Elon Musk – nie tylko nie jest zainteresowany moderacją treści, ale również sam przyczyniał się do dezinformacji.
Szef platformy ze swoim komentarzem „Przenikliwe” udostępnił artykuł niemieckiego reżysera Uwe Bolla. Jego ostatni film „Citizen Vigilante” opowiadał o mężczyźnie, który wymierza sprawiedliwość przestępcom, głównie migrantom, którzy nie zostali skazani przez sądy oraz przedstawicielom władzy, którzy ich chronią. Średnia ocen krytyków w serwisie Rotten Tomato wynosi 13 proc. na 100 możliwych. W Niemczech przyznano filmowi kategorię „18+” w przypadku pokazów kinowych, jednak odmówiono sklasyfikowania wersji do użytku domowego, gdzie obowiązują bardziej rygorystyczne wytyczne. Wówczas Musk zaczął promować film i udostępnił go za darmo na dwa dni w portalu X.
Punktem wyjścia artykułu Bolla jest strzelanina w Krakowie. Filmowiec stwierdza, że o sprawcy mówi się, że działał z pobudek skrajnie prawicowych, choć nie obrał za cel osób czarnych lub Arabów. Następnie stwierdza, że za skrajnie prawicowe uznawane są też ataki „motywowane przez Islamistów”, co jest jego zdaniem manipulacją statystykami dotyczącymi przestępczości. Boll uważa, że takie osoby jak Abdul El-Sayed, dziennikarz Mehdi Hasan czy influencer Hasan Piker są przede wszystkim muzułmanami i dlatego bronią swojej religii, a media „kontrolowane przez chrześcijan, żydów i ateistów” przyjmują narrację „religijnych fanatyków, socjalistów i komunistów”.
Dalej Boll oburza się, że jeszcze 10 lat temu „wszyscy uważali, że katastrofa klimatyczna jest największym zagrożeniem dla planety”, a potem „przyszła wojna w Ukrainie i nagle zagrożenie zanieczyszczeniem nie jest ważne”, a dziennikarze przestali sprzeciwiać się wojnom. Na koniec Boll przekonuje, że Putin miał prawo do ataku na Ukrainę, bo był pod presją NATO i Unii Europejskiej, amerykańska pomoc humanitarna była rozkradana, w wyborach w USA głosują osoby bez obywatelstwa, a w Strefie Gazy nie dochodzi do ludobójstwa.
Kłamliwe wpisy o motywach napastnika z Krakowa
Musk ponad 240 milionom obserwujących go osób udostępnił też wpis z artykułem ze skrajnie prawicowego, prorosyjskiego serwisu Zero Hedge o tym, że cały świat „powtarza kłamstwo” o inspiracji zamachowca skrajną prawicą. Tekst jest oparty na wpisach europosła Hermanna Tertscha, europosła hiszpańskiej partii Vox i syna Ekkeharda Tertscha, który w czasie II wojny światowej był nazistowskim propagandystą w Madrycie.
Tertsch udostępnił m.in. zdjęcie z demonstracji „Solidarnie z ludźmi w drodze / Refugees welcome”, na którym zaznaczony został mężczyzna z długimi, ciemnymi włosami. „Morderca z Krakowa był tak prawicowy, że demonstrował za otwarciem wszystkich granic i witaniem wszystkich obcokrajowców w Polsce. Chciał też świata bez broni i bez granic. Dziwna postać dla skrajnej prawicy – zachowywał się, ubierał i malował jak progresywny lewak o niejasnej seksualności. Niebezpieczny dla wszystkich, w tym dla samego siebie” – pisze Tertsch i dodaje, że rząd chciał, by doszło do tragedii, aby móc zasiać niepokój przed obchodami Święta Niepodległości, który jest zapowiadany – zdaniem europosła – jako wielka manifestacja w obronie suwerennej Polski i prezydenta Karola Nawrockiego, a przeciwko Donaldowi Tuskowi.
Mężczyzna na zdjęciu z demonstracji nie jest jednak sprawcą strzelaniny, co potwierdził Konkret24 w rozmowie ze sfotografowaną osobą. Wpis przetłumaczony na język polski udostępnił Jacek Saryusz-Wolski, były europoseł, a obecnie doradca społeczny prezydenta.
„Napastnik był gejem i komunistą”
Musk podał też dalej wpis Tertscha, w którym ten przekonuje, że rząd Donalda Tuska kazał zamknąć konto zamachowca na Facebooku, ponieważ „niweczy wszelkie próby przestawiania go jako osoby o poglądach skrajnie prawicowych”. Na dowód polityk pokazał m.in. zdjęcie sprawcy w masce gazowej z papierową tęczową flagą, co można interpretować jako wyraz obrzydzenia tęczą, a nie poparcie dla postulatów społeczności osób LGBT+.
W komentarzach nie brakuje kolejnych teorii spiskowych. Samozwańczy włoski dziennikarz twierdzi np., że Michał Oksiński należał do sieci K13G [to skrót od używanej przez opozycję nazwy Koalicja 13 grudnia – red.], która „wspiera lidera zamachu stanu Donalda Tuska”, był członkiem Antify i jednocześnie wspierał „nazistów w Ukrainie”, a sam atak był zaplanowany przez urzędników unijnych.
Elon Musk podał dalej również wpis z popularnego konta z teoriami spiskowymi: „BBC opublikowało nagłówek o 'skrajnie prawicowej strzelaninie’ i zdobyło milion wyświetleń. Ale w komentarzach można zobaczyć, że napastnik był radykałem skrajnie lewicowym, zwolennikiem komunizmu. BBC to czysta propaganda i dezinformacja”. Inny podany przez Muska wpis głosi, że sprawca ataku był „lewackim ekstremistą za aborcją i LGBT, który nienawidził chrześcijaństwa”.
Pierwszy wpis na temat tragedii w Krakowie, który podał dalej Musk pochodził z konta z 1,7 mln followersów, które – według dokumentów sądowych – jest prowadzone przez mężczyznę skazanego m.in. za wymuszenia i brutalną napaść. „Napastnik był gejem i komunistą” – brzmi wpis polubiony przez ponad 20 tysięcy osób.
Zamachowiec zainspirowany Breivikiem
We wtorek minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek poinformował, że z dotychczasowych ustaleń śledczych ws. zamachowca z Krakowa wyłania się „bardzo silny wątek prawicowego ekstremizmu”. Oksiński miał odwiedzać strony na temat Andersa Breivika, skrajnie prawicowego masowego mordercy, który w 2011 roku dokonał zamachu na siedzibę premiera Norwegii, w którym zginęło osiem osób i na obóz młodzieżówki Partii Pracy na wyspie Utoya, gdzie zabił 69 osób. Przed zamachami Breivik opublikował w sieci swój antyimigrancki i skrajnie prawicowy manifest.
W mieszkaniu zamachowca z Krakowa znaleziono też flagę Gadsdena. Flaga jest stosowana m.in. jako symbol libertarian (takich jak zwolennicy prezydenta Argentyny Javiera Milei), pojawiała się w tłumie podczas inspirowanego przez Donalda Trumpa szturmu na Kapitol Stanów Zjednoczonych w 2021 roku, a sprawcy strzelaniny w Walmarcie w 2014 roku przykryli ciało jednej z ofiar flagą Gadsdena i swastyką.
Atak w Krakowie przypomina „dzień zemsty” na kobietach z 2014 roku
Naczelnik krakowskiego wydziału Prokuratury Krajowej prok. Eryk Stasielak poinformował, że treści na komputerze Oksińskiego pozwalają stwierdzić, że napastnik interesował się również seryjnymi zabójcami ze Stanów Zjednoczonych. Ma chodzić m.in. o 22-letniego Elliota Rodgera, który w 2014 roku najpierw zabił nożem swoich dwóch współlokatorów i ich znajomego, później próbował się dostać do żeńskiego akademika na kampusie Uniwersytetu Kalifornijskiego, a gdy mu się to nie udało, zastrzelił przed nim dwie kobiety.
Następnie strzelał z jadącego samochodu do przechodniów, zabijając w ten sposób jednego mężczyznę, raniąc kolejne, a na koniec zastrzelił siebie. Po zamachu odkryto 137-stronicowy manifest 22-latka, w którym wyrażał swoją nienawiść do kobiet, planował „dzień zemsty” na kobietach i wyobrażał sobie siebie jako przywódcę bojówki, która osadza kobiety w obozach koncentracyjnych. W sieci umieścił natomiast nagranie, na którym mówi, że ukarze kobiety za to, że nie były nim zainteresowane.
Do Rodgera ma też nawiązywać symbolika, którą śledczy odkryli w miejscu pracy napastnika. Ma to być skrót „GGER”, który ABW rozszyfrowuje jako „Good Game Elliot Rodger”, czyli hołd dla napastnika.
