„Stan przedwojenny” w ustawie. W MON trwają prace

Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, w Ministerstwie Obrony Narodowej powstał projekt ustawy o gotowości obronnej państwa. Jeszcze niedawno w jego nazwie znajdowało się określenie „o gotowości obronnej Państwa do wojny”. Resort potwierdził gazecie prowadzenie prac nad regulacją.

MON przekazał, że celem projektu jest „wzmocnienie zdolności obronnych Rzeczypospolitej Polskiej, usprawnienie współdziałania pomiędzy siłami zbrojnymi a służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne oraz dostosowanie obowiązujących regulacji do współczesnych zagrożeń, w szczególności o charakterze hybrydowym, cybernetycznym i dezinformacyjnym”.

Przygotowywanie takiej ustawy w resorcie obrony potwierdził w piątek także wiceszef MON Cezary Tomczyk na antenier radia RMF FM.

Projekt ma również uporządkować przepisy dotyczące funkcjonowania państwa w okresie poprzedzającym ewentualne działania wojenne. Osoba związana z ośrodkiem prezydenckim określiła to jako przygotowanie państwa na „czas przedwojenny”, o którym wcześniej mówił premier Donald Tusk. Chodzi o wypełnienie luki pomiędzy funkcjonowaniem państwa w czasie pokoju a formalnym wprowadzeniem stanu wojennego.

MON przygotowuje ustawę na wypadek wojny. Jest projekt

„Rzeczpospolita” ustaliła, że jednym z założeń projektu jest „usprawnienie rozwiązań organizacyjno-prawnych oraz poprawa przygotowania organów administracji publicznej do wykonywania zadań w stanie stałej i stanie pełnej gotowości obronnej państwa, w tym poprzez doprecyzowanie zadań i kompetencji organów”.

Resort zwraca uwagę, że obecnie regulacje dotyczące przygotowań obronnych oraz systemu kierowania obroną państwa są rozproszone w kilku rozporządzeniach Rady Ministrów. Zostały one wydane po uchwaleniu wiosną 2022 roku ustawy o obronie Ojczyzny.

„Taki model regulacyjny utrudnia zapewnienie spójności przepisów oraz jednolitego podejścia do realizacji zadań obronnych przez organy administracji publicznej i inne podmioty uczestniczące w systemie obronnym państwa” – przekazał gazecie MON.

Według resortu problemem jest także to, że część kwestii dotyczących zadań, kompetencji i obowiązków administracji oraz innych podmiotów wykonujących zadania obronne jest obecnie regulowana na poziomie rozporządzeń. Zdaniem MON uzasadnia to przeniesienie części tych regulacji do ustawy.

„Stan przedwojenny” w polskim prawie? MON pracuje nad nową ustawą

Przygotowywana ustawa ma usprawnić system kierowania obroną państwa oraz przygotowanie administracji publicznej do działania w stanie stałej i pełnej gotowości obronnej. Jednym z efektów ma być możliwość wcześniejszego przerzutu wojsk, również sił sojuszniczych.

Projekt przewiduje także powiązanie Planu Reagowania Obronnego RP z dokumentem NATO Response System oraz przygotowanie odpowiedniej infrastruktury. Rozszerzona ma zostać liczba podmiotów uczestniczących w systemie stałych dyżurów i systemie kierowania obroną państwa.

Zmiany mają objąć również zasady pracy cywilnych pracowników na stanowiskach kierowania, w tym sytuacje, w których ich możliwość powrotu do domu będzie ograniczona. Projekt zakłada ponadto modyfikacje dotyczące planowania operacyjnego w obszarze pozamilitarnym i dokumentacji związanej z programowaniem obronnym.

Nowe regulacje mają zmienić także zasady szkoleń, kursów obronnych i organizacji ćwiczeń obronnych. Jak zaznacza MON, ze względu na złożony proces legislacyjny obecnie nie wiadomo, kiedy projekt trafi pod obrady Sejmu. Z ustaleń „Rzeczpospolitej” wynika, że na przekazanie projektu oczekuje również BBN.

Dwa stany gotowości zamiast trzech. Nowe przepisy obowiązują od 2025 roku

W marcu 2025 roku Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie gotowości obronnej państwa, które zastąpiło regulacje z 2004 roku. Wprowadzono wówczas dwa stany gotowości zamiast trzech: stałą i pełną gotowość obronną państwa.

Stan stałej gotowości utrzymywany jest w czasie pokoju. Obejmuje m.in. planowanie i szkolenia, utrzymanie systemu powiadamiania i alarmowania oraz stałych dyżurów, a także przygotowania do reagowania na zagrożenia hybrydowe, takie jak cyberataki czy dezinformacja.

Stan pełnej gotowości obronnej państwa może zostać wprowadzony w razie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa lub w czasie wojny. Umożliwia m.in. mobilizację i pełne rozwinięcie systemu obronnego. O zmianę stanu do prezydenta RP wnioskuje Rada Ministrów.

Eksperci wskazują przy tym na szerszy problem dotyczący regulacji związanych z bezpieczeństwem państwa.

Ekspert: Potrzebujemy ustawy dotyczącej odporności państwa

Grzegorz Matyasik, ekspert ds. bezpieczeństwa Instytutu Wschodniej Flanki i były zastępca dyrektora RCB, zwraca uwagę, że ustawa o obronie Ojczyzny nie uwzględniła wszystkich współczesnych zagrożeń.

– Przekopiowano rozwiązania z ustawy o powszechnym obowiązku obrony, nie uwzględniając puli nowoczesnych wyzwań i zagrożeń, w tym też hybrydowych – ocenił w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Jego zdaniem nowe przepisy powinny obejmować również zarządzanie kryzysowe i ochronę infrastruktury krytycznej oraz być konsultowane z RCB i MSWiA.

Podobny projekt powstał za prezydentury Andrzeja Dudy

„Rzeczpospolita” zauważa, że obecny projekt MON przypomina propozycję przygotowaną w 2023 roku przez ówczesnego szefa BBN Jacka Siewierę. Zakładała ona przeniesienie regulacji dotyczących stanów gotowości obronnej z rozporządzenia do ustawy, wprowadzenie dwóch stanów oraz systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym.

Biuro prezydenta Andrzeja Dudy informowało, że rozwiązania przygotowano w porozumieniu z MON, m.in. na podstawie ćwiczenia z 2023 roku oraz doświadczeń z ćwiczeń Zima w 2017 i 2021 roku.

Projekt Siewiery nie wszedł w życie, a część jego założeń rząd Donalda Tuska uwzględnił w rozporządzeniach. MON podkreśla, że obecna propozycja i projekt BBN z 2023 roku to „dwa różne projekty zarówno pod względem zakresu regulacji”, jak i szczegółowości rozwiązań.

Projekt BBN obejmował m.in. planowanie operacyjne w Siłach Zbrojnych, reagowanie obronne oraz system kierowania i dowodzenia. Obecny projekt MON skupia się natomiast na przygotowaniach obronnych w obszarze pozamilitarnym, także na szczeblu samorządowym, w celu realizacji zadań obronnych, w tym na rzecz Sił Zbrojnych.

Projekt pozostaje na etapie uzgodnień wewnątrzresortowych, więc jego ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.