System kaucyjny w 2026. Dlaczego Polacy nie oddają butelek?

Rok 2026 wprowadza istotne zmiany w polskim systemie recyklingu — po fazie testów system kaucyjny zaczyna działać w pełnym zakresie.

„Trzymiesięczny okres przejściowy pokazał, że ustawowy mechanizm zwrotu opakowań wystartował na bardzo małą skalę. Od października do listopada 2025 r. wypłacono kaucję za 500 tys. opakowań. Tymczasem w obrocie mamy nawet 13–14 miliardów butelek rocznie” – podaje „Gazeta Prawna”. Dlaczego?

Czy system kaucyjny działa?

Redakcja „Wprost” postanowiła sprawdzić działanie systemu na jednym z osiedli wielkopolskiej Wrześni. Są tu sklepy sieci Netto, Twój Market, Żabka, a nawet Społem. Na pytanie, czy możemy zwrócić butelkę, we wszystkich odwiedzonych punktach odpowiedź była twierdząca, choć na butelkomat trafiliśmy tylko w Żabce. W pozostałych sklepach butelki można oddać przy kasach.

Zbiórki manualne

Jak wyjaśnia w rozmowie z „Wprost” Aleksander Traple, prezes Krajowego Systemu Kaucyjnego Zwrotka S.A., zbiórki manualne stanowią istotny i w pełni uzasadniony element wdrażania systemu kaucyjnego w Polsce.

– Wybierają je przede wszystkim sklepy mało- i średniopowierzchniowe oraz placówki funkcjonujące w lokalizacjach o ograniczonym metrażu, ale także duże sieci handlowe, które podchodzą do wdrożenia etapowo – wyjaśnia Traple i dodaje, że ten model umożliwia szybkie uruchomienie zbiórki bez konieczności ponoszenia wyższych nakładów inwestycyjnych na infrastrukturę automatyczną.

– Daje też elastyczność w organizacji procesów, pozwala dostosować sposób odbioru do warunków lokalowych i rzeczywistych wolumenów zwrotów, a także ograniczyć ryzyka operacyjne w początkowej fazie funkcjonowania systemu. Co istotne, manualna zbiórka pozwala również na zebranie wiarygodnych danych dotyczących zachowań konsumentów, natężenia zwrotów i kosztów obsługi, które są kluczowe przy podejmowaniu dalszych decyzji inwestycyjnych – zauważa Traple.

Na sklepowych półkach ciągle stare zapasy

Skoro butelkę można oddać, to dlaczego liczba zwrotów jest taka niska? Jednym z powodów jest brak zwrotnych butelek na sklepowych półkach. Sieci wciąż wyprzedają zapasy sprzed ery kaucyjnej.

„Choć system działa już powszechnie, nadal na półkach widoczne są napoje bez znaku kaucyjnego, co wynika z wyprzedaży starszych zapasów. Wprowadzenie pełnej operacyjności ma jednak przyspieszyć zmianę asortymentu i zachęcić większą liczbę konsumentów do zwrotu opakowań” – pisze „Business Insider”.

Przeskoczymy Norwegię?

„W Norwegii wprowadzenie kaucji spowodowało spadek liczby porzuconych butelek o ponad 90 proc. już w pierwszym roku działania systemu. Jeśli polski model zadziała podobnie, efekty mogą być widoczne szybciej, niż przewidują najbardziej ostrożne prognozy branży” – zauważa „Interia Biznes”.

Za naszą zachodnią granicą potęga zwrotów widoczna jest gołym okiem. Do butelkomatu przy sklepie Edeka, jednej z największych niemieckich sieci handlowych, zlokalizowanego w niewielkim Fröndenbergu (Nadrenia Północna-Westfalia), ustawiają się wręcz kolejki.

— Pierwsze miesiące funkcjonowania systemu potwierdzają więc, że jego fundamenty zostały zbudowane stabilnie, a rynek sprawnie przeszedł przez etap wdrożeniowy. Chociaż pełne efekty zobaczymy dopiero w 2026 roku, dotychczasowe wyniki pozwalają z optymizmem oceniać ostatni kwartał 2025 roku pod względem działania systemu kaucyjnego — informuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska, cytowane przez portal wiadomoscihandlowe.pl.

Czy rok 2026 przyniesie w Polsce bum na zwroty butelkowe? Czas pokaże.