Zapomniana polska ryba. Żyje tylko w krystalicznie czystej wodzie

Szczupak to niskokaloryczna ryba o wysokiej wartości odżywczej, obecnie rzadziej wybierana w polskiej kuchni.
W ciągu ostatnich 15 lat połowy szczupaka w Polsce spadły o 47,1 proc. z powodu wzrostu temperatury wód.
Wyższa temperatura wód zaburza cykle życia szczupaka i prowadzi do spadku liczby odłowionych ryb.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu szczupak był stałym elementem polskiej kuchni. Dziś znacznie częściej wybieramy łososia czy dorsza, zapominając o rodzimym drapieżniku z jezior i rzek. A szkoda, bo szczupak wyróżnia się delikatnym mięsem, niską kalorycznością i wysoką wartością odżywczą. Gdy tylko kończy się okres ochronny, warto ponownie zwrócić uwagę na tę rybę i wprowadzić ją do codziennego menu.

Szczupak – drapieżnik z czystych jezior wraca do łask

Szczupak to jedna z najbardziej charakterystycznych ryb słodkowodnych w Polsce. Występuje w jeziorach i rzekach na terenie całego kraju, szczególnie licznie w regionie Mazur. Najlepiej rozwija się w wodach czystych i dobrze natlenionych, dlatego często traktowany jest jako naturalny wskaźnik jakości środowiska wodnego.

Dorosłe osobniki mogą osiągać imponujące rozmiary. Największe szczupaki przekraczają metr długości i ważą nawet kilkanaście kilogramów. Dla wędkarzy to prawdziwe trofeum, jednak w codziennej kuchni pojawia się znacznie rzadziej, niż mogłoby się wydawać.

Sezon na szczupaka rozpoczyna się po zakończeniu okresu ochronnego, który trwa od początku stycznia do 10 kwietnia. W tym czasie ryby odbywają tarło i obowiązuje całkowity zakaz połowów. Po jego zakończeniu wprowadzane są limity połowowe, które mają chronić populację tego gatunku.

Mięso szczupaka jest jasne, zwarte i bardzo delikatne. Ma lekko słodkawy smak, dzięki czemu świetnie komponuje się zarówno z prostymi dodatkami, jak i bardziej wyrazistymi przyprawami.

Szczupak uwielbia czystą wodęWikimedia Commons

Dlaczego szczupak uchodzi za jedną z najzdrowszych ryb?

Specjaliści od żywienia od lat podkreślają, że ryby powinny pojawiać się w diecie przynajmniej dwa razy w tygodniu. Stanowią lżejszą alternatywę dla ciężkich mięs, szczególnie czerwonych. Szczupak doskonale wpisuje się w te zalecenia.

To ryba lekkostrawna i niskokaloryczna – w 100 g mięsa znajduje się jedynie około 80-90 kcal. Jednocześnie dostarcza pełnowartościowego białka, które organizm łatwo przyswaja i wykorzystuje m.in. do regeneracji mięśni.

W mięsie szczupaka znajduje się także duża ilość witaminy B12. Już niewielka porcja tej ryby może pokryć dzienne zapotrzebowanie na ten składnik. Witamina B12 wspiera pracę układu nerwowego, poprawia pamięć i koncentrację oraz pomaga zapobiegać niedokrwistości.

To jednak nie koniec jego zalet. Szczupak dostarcza również wielu cennych minerałów, takich jak:

fosfor wspierający kości i zęby,
selen ważny dla odporności i pracy tarczycy,
magnez korzystny dla układu nerwowego,
witaminy z grupy B pomagające radzić sobie ze stresem.

Choć jest rybą chudą, zawiera także niewielkie ilości kwasów tłuszczowych omega-3, które wspierają pracę serca i pomagają utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu.

Soczysty filet rybny przyprawiony ziołami i zapieczony na złoty kolor, podany z plasterkami cytryny i świeżym liściem sałaty.

Szczupak zapiekany w maśle z dodatkiem cytryny to pyszne i zdrowe danie123RF/PICSEL

Jak rozpoznać świeżego szczupaka w sklepie?

Kupując szczupaka, warto zwrócić uwagę na jego pochodzenie. Najlepiej wybierać ryby z pewnych łowisk lub sprawdzonych hodowli. Szczupaki żyją długo, dlatego mogą kumulować w organizmie metale ciężkie – z tego powodu źródło pochodzenia ma duże znaczenie.

Świeża ryba powinna mieć:

sprężyste, jędrne mięso,
neutralny, lekko wodny zapach,
jasny kolor bez ciemnych przebarwień.

Takie cechy świadczą o dobrej jakości produktu i gwarantują najlepszy smak po przygotowaniu.

Odłów szczupaka spadł o połowę. Naukowcy alarmują

Z danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego oraz Polskiego Towarzystwa Rybackiego wynika, że w ciągu ostatnich 15 lat połowy szczupaka w Polsce spadły aż o 47,1 proc. Jedną z głównych przyczyn jest wzrost temperatury wód w rzekach i jeziorach związany ze zmianami klimatu.

Szczupak odgrywa przy tym niezwykle ważną rolę w ekosystemie wodnym. Jako drapieżnik reguluje populacje innych ryb i bezkręgowców, ogranicza liczbę planktonożerców oraz przyczynia się do poprawy jakości wody.

Problem polega na tym, że polskie akweny systematycznie się ocieplają. Jak wylicza Piotr Bednarek z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, temperatura wody w polskich rzekach rośnie średnio o ok. 0,3-0,4 stopnia Celsjusza na dekadę.

Zmiany klimatu uderzają w polskie ryby

Wyższa temperatura wód zaburza naturalne cykle życia wielu gatunków. Okresy tarła mogą zaczynać się w innych momentach niż dotychczas, a czasem nakładają się na siebie. Bywa też, że nie pokrywają się z pojawieniem się pokarmu dla młodych ryb.

Cieplejsza woda sprzyja również rozwojowi glonów i sinic, które mogą być toksyczne dla ryb. W efekcie część gatunków coraz trudniej radzi sobie w polskich jeziorach i rzekach – wśród nich znajduje się właśnie szczupak.

Dane zebrane przez dr. Marka Trellę z Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie pokazują skalę problemu. W 2007 r. w polskich wodach wyłowiono szczupaki o łącznej masie 321,5 ton. W 2022 r. było to już tylko 169,9 ton – niemal o połowę mniej.