Rok 2026 zapowiada się jako czas intensywnych zmian prawnych, które bezpośrednio wpłyną na funkcjonowanie gospodarstw rolnych. Wprowadzane regulacje obejmują trzy kluczowe obszary: nową definicję „aktywnego rolnika”, obowiązkową formalizację umów dzierżawy oraz pełne wdrożenie Krajowego Systemu e-Faktur. Zmiany są głębokie i wymuszą na wielu gospodarstwach dostosowanie dotychczasowego sposobu pracy.
Reforma dopłat
Pierwsza z reform dotyczy dopłat. Projekt przyjęty przez Radę Ministrów zakłada, że środki z Wspólnej Polityki Rolnej mają trafiać wyłącznie do osób faktycznie prowadzących produkcję, ponoszących ryzyko ekonomiczne. Za aktywnych rolników automatycznie będą uznawani ci, którzy posiadają zwierzęta lub korzystają z określonych programów wsparcia. Pozostali będą musieli udokumentować aktywność – na podstawie kosztów produkcji albo przychodów ze sprzedaży. Przewidziano jednak rozwiązania przejściowe: około 600 tys. mniejszych gospodarstw w 2026 r. nie będzie musiało składać dodatkowych dokumentów. Taki status zachowają też ci, którzy w 2025 r. otrzymali płatności do 1125 euro. Samorządy rolnicze podkreślają jednak konieczność jasnego wskazania, jakie dowody aktywności będą akceptowane.
Drugim filarem zmian jest nowa ustawa o dzierżawie rolniczej. Dotychczas część umów funkcjonowała wyłącznie na podstawie ustnych ustaleń, co teraz przestanie być możliwe. Każda dzierżawa będzie musiała mieć formę pisemną, a jej datę potwierdzi notariusz, wójt lub kierownik biura powiatowego ARiMR. Brak takiego potwierdzenia oznacza nieważność umowy, co może wpływać m.in. na możliwość otrzymania dopłat. Przepisy wprowadzają również podział na dzierżawy krótkie – do 8 lat – oraz długoterminowe, trwające od 8 do 30 lat. Dzierżawcy długoterminowi zyskają szersze uprawnienia, w tym możliwość ograniczonego poddzierżawiania czy przekazania praw następcom w określonych przypadkach. Zmiany jednocześnie zwiększają bezpieczeństwo właścicieli gruntów, ale ograniczają swobodę dotychczasowej praktyki.
Cyfryzacja faktur
Trzeci element reformy to obowiązkowa cyfryzacja faktur. KSeF wejdzie w życie dla dużych firm 1 lutego 2026 r., a od 1 kwietnia obejmie większość podatników VAT, w tym wielu rolników. Rolnicy ryczałtowi, którzy nie mają NIP-u, pozostaną poza systemem i nadal będą korzystać z faktur papierowych lub elektronicznych w dotychczasowej formie. Z kolei rolnicy rozliczający VAT będą musieli wystawiać i odbierać faktury przez KSeF. Oznacza to konieczność posiadania profilu zaufanego, dostępu do internetu i – w przypadku spółek – wcześniejszego złożenia formularza ZAW-FA. Warto pamiętać, że część firm może już od lutego wystawiać faktury wyłącznie w systemie, a brak dostępu do KSeF może powodować problemy z rozliczeniami.
Trzy równoległe zmiany pokazują wyraźny kierunek działań państwa: większa kontrola, ograniczenie uznaniowości i zwiększenie wymogów dokumentacyjnych. Rok 2026 stanie się ważnym testem dla polskich gospodarstw, które – niezależnie od wielkości – będą musiały przystosować się do nowych przepisów.
