Paulina Hennig-Kloska przekazała podczas wtorkowej konferencji prasowej, że wprowadzono „szereg bezpieczników, które mają chronić beneficjentów”. Poinformowała również, że w sprawie złożono kilkaset zawiadomień do prokuratury.
Jak wskazała, w ostatnich dwóch latach resort prowadził działania naprawcze programu, który wcześniej – jej zdaniem – był narażony na nadużycia i wyłudzenia. Ministerka klimatu i środowiska przypomniała o licznych przypadkach oszustw, w których beneficjenci byli poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców, co skutkowało niezrealizowanymi inwestycjami i stratami finansowymi.
Nowe zasady programu „Czyste Powietrze”. Ministerstwo reaguje na nadużycia i wyłudzenia
– Zwracałam się do ministra sprawiedliwości Adama Bodnara, później do Waldemara Żurka, by objęli szczególnym nadzorem te postępowania ze względu na różnorodność i rozdrobnienie spraw. Skala nadużyć w tym programie i liczba nieuczciwie zrealizowanych inwestycji była zbyt duża, aby pozostawić to bez odpowiedzi – podkreśliła Hennig-Kloska.
Ministerka zwróciła uwagę na zmiany wprowadzone w latach 2022-2023, które – według obecnego kierownictwa resortu – doprowadziły do „rozszczelnienia” programu. Wśród nich wymieniła między innymi wprowadzenie mechanizmu prefinansowania bez odpowiednich zabezpieczeń oraz zniesienie limitów kosztów jednostkowych, co miało sprzyjać zawyżaniu cen usług i materiałów.
Polityczka przypomniała, że w listopadzie 2024 roku program został czasowo wstrzymany i gruntownie przebudowany, a następnie wznowiony w 2025 roku na nowych zasadach.
Podkreśliła również, że jednym z kluczowych efektów zmian jest uporządkowanie procesu obsługi wniosków. – Natomiast dzisiaj mogę też pochwalić się dobrą wiadomością, myśmy „rozkolejkowali” tak zwane wnioski o płatność. Pamiętacie państwo, często na komisjach sejmowych komisjach ochrony środowiska rozmawialiśmy o kolejkach w obsłudze wniosków o płatność. One faktycznie miały miejsce, ponieważ oglądaliśmy każdą fakturę i każdą złotówkę czasami trzy razy, pytając o poszczególne pozycje wykonawców czy beneficjentów – powiedziała Hennig-Kloska i zapewniła, że obecnie zarówno nowe wnioski o dofinansowanie, jak i płatności są obsługiwane na bieżąco.
CBA zabezpiecza dokumenty ws. programu „Czyste Powietrze”. Śledztwo prowadzi Prokuratura Europejska
We wtorek 21 kwietnia Centralne Biuro Antykorupcyjne zabezpieczyło dokumenty, dotyczące programu „Czyste Powietrze” w kilkunastu urzędach. Funkcjonariusze byli między innymi w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz 16 funduszach wojewódzkich.
Prokuratura Europejska wszczęła śledztwo w sprawie niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w związku z opracowaniem i wdrożeniem kolejnych etapów programu. Podstawą były między innymi doniesienia medialne, które wskazywały na możliwe nieprawidłowości, mogące powstać już na wstępnym etapie tworzenia programu. Nieprawidłowości systemowe miały umożliwić nieuczciwym wykonawcom nielegalne pozyskanie środków finansowych, a także doprowadzić do wyrządzenia szkody beneficjentom.
W czynnościach uczestniczyło 65 funkcjonariuszy CBA oraz czterech przedstawicieli Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).
Straty liczone w dziesiątkach milionów złotych
Prokuratura Europejska przejęła śledztwo dotyczące nadużyć przy realizacji programu „Czyste Powietrze” w październiku 2025 roku. Poprzednio nadzorowała je Prokuratura Okręgowa w Szczecinie. Śledztwo – jak informowano – ma charakter ogólnopolski. Prokuratorzy ustalili, że łączna wysokość wyrządzonej szkody to kilkadziesiąt milionów złotych. Do przestępstw miało dochodzić od 2022 roku do grudnia 2024 roku. Jak przekazała wówczas rzeczniczka Prokuratury Okręgowej w Szczecinie, firma z woj. zachodniopomorskiego jako wykonawca, zawierała umowy z beneficjentami programu na prace termomodernizacyjne budynków mieszkalnych oraz wymianę źródeł ciepła.
– W sprawie ustalono, że zachowanie sprawcy polegało przede wszystkim na wyłudzaniu środków pieniężnych na szkodę beneficjentów programu, na przykład poprzez wprowadzenie w błąd co do możliwości faktycznego zrealizowania inwestycji – informowała w październiku 2025 roku prok. Julia Szozda, rzeczniczka prasowa Prokuratury Okręgowej w Szczecinie.
Z programu „Czyste Powietrze” właściciele domów jednorodzinnych mogą otrzymać dotacje do wymiany starych pieców na bardziej ekologiczne na przykład pompy ciepła (obecnie nie można uzyskać wsparcia do zakupu pieców gazowych), a także do termomodernizacji budynku. Od kwietnia 2025 roku obowiązkowe w programie jest przeprowadzenie przed inwestycją audytu energetycznego, a po niej otrzymanie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, które pokazuje jak termomodernizacja przyczyniła się na przykład do ograniczenia zużycia ciepła.
W resorcie klimatu i środowiska trwają również prace nad projektem specustawy mającej pomóc poszkodowanym beneficjentom „Czystego Powietrza”.
Od września 2018 roku w programie złożono ponad 1 mln wniosków (w tej liczbie są też wnioski odrzucone lub wycofane podczas oceny) na ponad 41 miliardów złotych dofinansowania.
