Komitet Noblowski poinformował w środę 7 października, że Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Francuz Henri B. Kagan oraz Japończyk Kenso Soai. – Opracowane przez nich reakcje chemiczne są spektakularne – powiedział Heiner Linke, przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. Chemii.
Henri Kagan i Kenso Soai nagrodzeni za badania nad homochiralnością
– Henri Kagan i Kenso Soai rozwiązali zagadkę chemiczną liczącą ponad sto lat: jak może spontanicznie powstawać homochiralność – dodał Linke. „Homochiralność” to termin odnoszący się do właściwości niektórych cząsteczek, m.in. aminokwasów, które występują w dwóch odmianach, będących swoimi lustrzanymi odbiciami.
„Chemicy przez długi czas zastanawiali się, jak może powstawać homochiralność. Gdy zaczęli eksperymentować z reakcjami chemicznymi mogącymi prowadzić do powstania dwóch cząsteczek będących lustrzanymi odbiciami, w probówkach zawsze uzyskiwali równe proporcje obu form. Dążyli jednak do wytwarzania tylko jednej z nich, ponieważ w przypadku cząsteczek oddziałujących na organizmy żywe – na przykład w lekach – tylko jedna z form lustrzanych wywołuje pożądany skutek” – wyjaśnił Komitet Noblowski.
W 1986 roku Henri Kagan odkrył nowy sposób sterowania reakcjami chemicznymi. Kenso Soai w 1995 roku opublikował pracę, w której opisał, jak zaprojektował pierwszą w historii reakcję chemiczną mogącą prowadzić do homochiralności. W 2003 roku przedstawił reakcję, w której powstawała tylko jedna z dwóch możliwych form lustrzanych. Wcześniej nie dokonał tego żaden naukowiec.
„Dzięki Henriemu Kaganowi i Kenso Soai wiemy już, w jaki sposób może powstawać homochiralność. Ich odkrycia miały kluczowe znaczenie dla chemików projektujących reakcje służące do wytwarzania produktów leczniczych” – podkreślił Komitet Noblowski.
Kto jeszcze otrzymał w tym roku Nagrodę Nobla?
Nagroda Nobla honoruje wybitne osiągnięcia w dziedzinach nauki, którymi zajmował się jej pomysłodawca, Alfred Nobel: fizyce, chemii, fizjologii lub medycynie, literaturze i działaniach na rzecz pokoju. Komitet Noblowski przyznał pierwsze nagrody w 1901 roku. W 1969 roku powstała dodatkowo Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych.
Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel dostali w tym roku Nagrodę Nobla za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki. Laureatem Nagrody Nobla z fizyki został Francis Halzen. Komitet Noblowski uhonorował go za „kluczowy wkład w powstanie detektora IceCube Neutrino Observatory i odkrycie neutrin wysokich energii pochodzenia astrofizycznego”.
Pozostałych laureatów tegorocznych nagród poznamy w następujących dniach:
- Nagroda Nobla w dziedzinie literatury – czwartek 8 października;
- Pokojowa Nagroda Nobla – piątek 9 października;
- Nagroda Banku Szwecji w dziedzinie nauk ekonomicznych – poniedziałek 12 października.
