Ni to niedźwiedź, ni to wilk. Potężne bestie zaskoczyły nawet naukowców

Hienodonty były dużymi drapieżnikami, które pojawiły się na początku kenozoiku i przez miliony lat dominowały po wymarciu dinozaurów.
Nowo odkryty Metapterodon anari z Pakistanu ważył około 15 kg i jest jednym z najmniejszych oraz najmłodszych hienodontów znanych nauce.
Odkrycie szczątków tego drapieżnika wskazuje, że hienodonty żyły dłużej niż dotąd sądzono i opuściły Afrykę, pojawiając się w Azji.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie

Monstrualne Megistotherium żyjące ponad 20 mln lat temu w północnej Afryce czy wielki Hyaenodon gigas z Mongolii dorastały do ogromnych gabarytów i można je śmiało zaliczać do jednych z największych lądowych drapieżników w dziejach. To są rozmiary niedźwiedzi polarnych, a nawet większe. Warto jednak pamiętać, że wiele hienodontów nie osiągało aż tak okazałych gabarytów. Były drapieżnikami wielkości lamparta, jeszcze częściej wilka. To znak, że zasiedlały wiele nisz i środowisk, różnicowały się i osiągnęły duży ewolucyjny sukces.

Pojawiły się zaraz na początku kenozoiku, gdy uderzenie asteroidy i globalna katastrofa zgładziły dinozaury i ich świat. 65 mln lat temu, świat mezozoiczny wymarł i nie było na Ziemi żadnych dużych drapieżników. Była natomiast taka potrzeba i wtedy, jeszcze w paleocenie, zaczęły pojawiać się pierwsze hienodonty.

Warto pamiętać, by nie ulegać złudzeniu związanemu z tą nazwą. Hienodonty to nie hieny i niewiele z nimi mają wspólnego. Niektóre hienodonty może przypominały hieny, ale inne bardziej upodobniły się do wilków, niedźwiedzi albo ich połączenia. Mieliśmy nawet rodzinę Mechaeroidinae o zębach jak szable, co sprawia, że były podobne do późniejszych tygrysów szablozębnych, Większość z nich zaś – kompletnie do nikogo. Były unikalnymi drapieżnikami o sporej sile i często pokaźnych czaszkach z mocnymi zębami przypominającymi te u hien – stąd nazwa. Zaliczamy je do kreodontów, czyli tzw. pradrapieżnych, bez związku z dzisiejszymi kotami, psami, hienami czy niedźwiedziami.

Hienodonty były dużymi drapieżnikami o mocnych szczękachEncyclopaedia BritannicaGetty Images

Hienodonty trzęsły światem, ale wymarły

Od paleocenu krótko po wymarciu dinozaurów przez kilkadziesiąt milionów lat, aż do miocenu mniej więcej 20 mln lat temu to właśnie hienodonty trzęsły światem i były kluczowymi dużymi drapieżnikami na Ziemi. Wiele ich form radziło sobie świetnie, aż w miocenie wymarły. Wymieranie było dość wyraźne i musiało się wiązać z konkurencją ze strony późniejszych drapieżnych ssaków, przodków współczesnych kotowatych, psowatych, hien czy niedźwiedzi.

Kreodonty, takie jak hienodonty nie dały sobie z nimi rady. Mogły decydować szczegóły, ale bardzo istotne jak budowa zębów, mniejsza specjalizacja, inny i bardziej energochłonny sposób poruszania się. Dokładnie tego nie wiemy, ale hienodonty przegrały rywalizację i to mimo tego, że stworzyły tak wiele form, z których niektóre były gigantyczne. Jak donosi „Paläontologische Zeitschrift”, w Pakistanie znaleziono szczątki nowego hienodonta nazwanego Metapterodon anari. Zdumiewa on paleontologów pod kilkoma względami.

Prehistoryczne zwierzę o masywnej sylwetce i otwartej paszczy, stojące na zielonej trawie w pobliżu tropikalnych palm i rzeki, z zachodzącym słońcem w tle.

Hienodoty były dużymi drapieżnikami o potężnych szczękach. Kiedyś mogły należeć do szczytowych ssaków drapieżnychHeinrich Harder Wikimedia Commons

Małe hienodonty też istniały na świecie

Po pierwsze – nie był wcale duży. Szkielet wskazuje na to, że osiągał wagę raptem 15 kg. To waga mniejsza od wilka, to rozmiary lisa czy szakala. Mamy zatem do czynienia z drapieżnikiem zajmującym niszę podobną do lisa. Takich hienodontów dotąd się nie znajdowało zbyt wiele. Po drugie zaś – to jeden z najmłodszych hienodontów, jakie znamy. Szczątki z Pakistanu mają zaledwie 10 mln lat. A zatem hienodonty żyły dłużej, niż zakładaliśmy. Żyły po czasach, w których przegrały już konkurencję z innymi, nowymi drapieżnikami.

Więcej, hienodonty z rodzaju matepterodon dotąd znane były z Afryki. Okazuje się jednak, że pod koniec istnienia tej grupy zwierząt opuściły kontynent afrykański. „Jest to jeden z ostatnich hienodontów i daje nam potencjalny wgląd w czasy, gdy prawdopodobnie istniała już ostra konkurencja między tymi drapieżnymi ssakami a innymi mięsożercami, które zaczęły je ewolucyjnie wyprzedzać” – mówi profesor Steven Jasinski z Harrisburg University of Science and Technology, który prowadził badania.

Mapa Afryki i części południowej Azji z naniesionymi symbolami różnych gatunków prehistorycznych drapieżnych ssaków z rodziny Hyaenodontidae, oznaczonych ikonami oraz kolorami zgodnie z legendą objaśniającą występowanie konkretnych gatunków w określony...

Rozmieszczenie hienodontów w Afryce i AzjiPaläontologische Zeitschrift”domena publiczna

To zatem okazja zobaczyć, jak hienodonty reagowały na dużą i – jak się okazało – zabójczą dla nich konkurencję ze strony innych mięsożernych ssaków. Nie mamy zbyt wiele wiedzy na temat kresu ich istnienia, a tu otwiera się okazja, by to zobaczyć. Małe formy tych zwierząt mogły być próbą szukania nowych nisz i przetrwania. Jest to też okazja, by dowiedzieć się na temat zmian ekologicznych zachodzących w Azji w miocenie. To one spowodowały, że ukształtowały się wtedy, przed 20 mln lat, ekosystemy i warunki, jakie z południowej Azji znamy dzisiaj.