-
Borówka brusznica to niepozorna roślina leśna wyróżniająca się czerwonymi, niewielkimi jagodami, o długiej historii zastosowania kulinarnego i zielarskiego.
-
Owoce i liście tej krzewinki są źródłem witamin, składników mineralnych oraz związków roślinnych wykorzystywanych od dawna w kuchni i medycynie ludowej.
-
Borówka brusznica rośnie w kwaśnych, ubogich siedliskach, najczęściej w lasach iglastych, gdzie jej czerwone owoce wyraźnie kontrastują z zimozielonymi liśćmi.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
W polskich lasach można zbierać tzw owoc diabła, który wbrew swojej nazwie ma wiele właściwości prozdrowotnych. Tak określa się borówkę brusznicę, znaną również jako borówka czerwona. Jej owoce dojrzewają pod koniec lata i na początku jesieni, a ich intensywna barwa sprawia, że wyróżniają się na tle zielonych liści. Są kwaśne, lekko cierpkie i doskonale nadają się na przetwory. W tradycyjnym zastosowaniu ceniono zarówno owoce, jak i liście tej rośliny. Brusznica dostarcza witamin, składników mineralnych oraz związków roślinnych, dlatego od dawna znajduje miejsce w kuchni i medycynie ludowej też.
Borówka brusznica – co to za roślina?
Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea) jest wieloletnią rośliną należącą do rodziny wrzosowatych. W Polsce jest gatunkiem pospolitym i można spotkać ją zarówno na nizinach, jak i w górach. Jej naturalny zasięg obejmuje umiarkowaną i chłodną strefę półkuli północnej. Rośnie między innymi w Europie, Azji i Ameryce Północnej, wszędzie tam, gdzie odpowiadają jej warunki siedliskowe.
To niewysoka, zimozielona krzewinka, która zwykle osiąga około 10-30 cm wysokości. Jej pędy są cienkie, rozgałęzione i lekko pokładają się na podłożu. Pod ziemią roślina tworzy zdrewniałe rozłogi, dzięki którym może rozrastać się w gęste skupiska. W lesie nie tworzy więc wysokiego krzewu, lecz raczej zielony kobierzec, który łatwo przeoczyć, jeśli patrzymy wyłącznie na drzewa.
Najbardziej charakterystyczne są jej liście. Są niewielkie, skórzaste, eliptyczne lub odwrotnie jajowate i mają lekko podwinięte brzegi. Z wierzchu pozostają ciemnozielone, gładkie i wyraźnie błyszczące. Spodnia strona jest jaśniejsza, bardziej matowa i może mieć widoczne ciemne punkciki. Liście nie opadają jesienią, dlatego borówka brusznica zachowuje zieloną barwę także zimą. To jedna z najłatwiejszych cech pozwalających odróżnić ją od wielu innych roślin leśnego runa.
Jak wygląda borówka brusznica?
Wiosną i na początku lata na krzewince pojawiają się delikatne kwiaty. Borówka brusznica kwitnie od maja do lipca. Kwiaty zwisają na krótkich szypułkach i są zebrane w niewielkie grona. Mają białą, kremową albo jasnoróżową barwę i charakterystyczny dzwonkowaty kształt. Ich korona jest czteropłatkowa, dlatego z bliska roślina wygląda bardzo subtelnie.
Później miejsce kwiatów zajmują owoce. Początkowo są jasne, białokremowe, lecz podczas dojrzewania stopniowo przybierają intensywnie czerwoną barwę. Dojrzała borówka brusznica ma małe, kuliste i błyszczące jagody. Rosną one w niewielkich skupieniach, przez co na zielonym tle liści wyglądają jak czerwone koraliki. Właśnie ten kontrast sprawia, że jesienią łatwo dostrzec je podczas spaceru.
Co zawiera borówka brusznica?
Borówka brusznica jest interesująca nie tylko ze względu na smak. Jej owoce dostarczają witaminy C oraz witamin z grupy B, między innymi B1, B2 i PP. Zawierają także związki mineralne, takie jak potas, magnez, wapń i żelazo. W owocach znajdują się również błonnik, kwasy organiczne, polifenole i antocyjany, czyli związki roślinne związane z ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym.
Właśnie obecność tych substancji sprawia, że borówka brusznica jest często wymieniana jako wartościowy element diety. Antyoksydanty pomagają chronić komórki przed działaniem wolnych rodników, a witamina C wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Błonnik natomiast jest ważnym składnikiem codziennego jadłospisu i wspiera prawidłową pracę przewodu pokarmowego.
W tradycyjnym zastosowaniu brusznicy przypisywano jeszcze szersze działanie. Jak już wspominaliśmy owoce wykorzystywano między innymi przy problemach z trawieniem, a liście stosowano w preparatach zielarskich. W źródłach zielarskich wymienia się działanie moczopędne, ściągające, antyseptyczne i przeciwbiegunkowe. Szczególną uwagę zwracano na wykorzystanie liści w przypadku dolegliwości związanych z układem moczowym. Nie oznacza to jednak, że brusznica zastępuje leczenie. Przy chorobie lub utrzymujących się objawach właściwym rozwiązaniem jest konsultacja z lekarzem.
Gdzie rośnie borówka brusznica?
Jeśli chcemy znaleźć borówkę brusznicę w naturze, najlepiej kierować się nie tyle konkretnym regionem Polski, ile warunkami, które lubi. Jest rośliną kwasolubną i dobrze radzi sobie na glebach ubogich, kwaśnych oraz przepuszczalnych. Szczególnie odpowiadają jej bory sosnowe i świerkowe, wrzosowiska oraz suche lasy iglaste. Można spotkać ją także na torfowiskach, piaskach, skałach, pastwiskach i innych siedliskach o odpowiednim odczynie podłoża.
W lesie warto patrzeć pod nogi. Brusznica zwykle rośnie nisko, tworząc zwarte kępki pomiędzy mchem, trawami i innymi roślinami runa. Najłatwiej dostrzec ją wtedy, gdy czerwone owoce kontrastują z ciemną zielenią zimozielonych liści. W wielu miejscach tworzy większe płaty, więc znalezienie jednej krzewinki może oznaczać, że w pobliżu jest ich znacznie więcej.
QUIZ Czy znasz polskie nazwy modnych warzyw i owoców? Sprawdź
