Autor: Ali Kucukgocmen
Turcja jest gospodarzem COP31 w Antalyi w dniach od 9 do 20 listopada i uczyniła redukcję metanu priorytetem szczytu klimatycznego.
Metan jest największą przyczyną zmian klimatu po dwutlenku węgla (CO2) i jest ponad 80 razy silniejszy niż CO2 w ciągu pierwszych 20 lat obecności w atmosferze. Dlatego też gwałtowne cięcia mogłyby stosunkowo szybko spowolnić ocieplenie.
Sektor odpadów w Turcji ilustruje zarówno potencjał, jak i trudności w osiągnięciu szybkich redukcji.
Według danych organizacji non-profit Climate Trace zajmującej się monitorowaniem emisji, kraj ten jest piątym co do wielkości emitentem metanu ze stałych odpadów na świecie, za Chinami, Stanami Zjednoczonymi, Rosją i Brazylią.
Obserwacje satelitarne przeanalizowane przez naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) zidentyfikowały 70 pióropuszy emisji z 10 największych wysypisk śmieci w Turcji, gdzie średnie wykryte wskaźniki wahały się od 841 kg do 7,4 tony metrycznej na godzinę. Trzy z nich znajdowały się w okolicach Stambułu, a pozostałe w pobliżu Ankary, Izmiru i Antalyi, gdzie odbywa się COP31.
Wychwytywanie gazu jest powszechne na większych tureckich wysypiskach miejskich, co wskazuje, że same systemy zbierania nie zapobiegają dużym wyciekom.
Szczyt klimatyczny COP31 w Turcji będzie też o odpadach. Zagrożenie i potencjał
Tia Scarpelli, liderka sektora odpadów w organizacji non-profit Carbon Mapper zajmującej się monitorowaniem emisji, wyjaśniła, że ograniczenie metanu ze składowisk wymaga odseparowania materii organicznej, zanim trafi ona na wysypiska, przy jednoczesnej poprawie wskaźników wychwytu.
Ponieważ największe wykryte emisje w Turcji koncentrowały się w kilku miejscach, zajęcie się tymi wysypiskami mogłoby przynieść nieproporcjonalnie duże korzyści – stwierdziła Scarpelli.
„Istnieje ogromny potencjał łagodzenia skutków poprzez zajęcie się tylko największymi składowiskami w celu ograniczenia ich krajowych emisji” – powiedziała, sugerując lepiej zaprojektowane systemy zbierania gazu oraz naprawę pękniętych pokryw lub wadliwych studni gazowych.
Analiza UCLA wykorzystała publiczne dane Carbon Mapper z satelity Tanager-1 w okresie od stycznia 2025 r. do końca maja 2026 r.
Wykazała ona średnią wykrytą wartość emisji na poziomie ok. 7,4 tony na godzinę ze składowiska na zachód od Stambułu w pobliżu Seymen – tuż poniżej poziomu najwyżej emitującego składowiska na światowej liście z 2025 r.
„Wyróżnia się to, jak duże są te emisje i jak uporczywie wysoki jest ich poziom” – powiedziała Scarpelli.
W odpowiedzi na prośbę o komentarz tureckie ministerstwo środowiska stwierdziło, że dane nie pochodzą z ciągłych pomiarów i nie mogą być wykorzystywane do mierzenia rocznych emisji na składowisku Seymen.
Poinformowano, że inicjatywa Turcji „Zero Waste”, rządowy program promowania recyklingu, ma na celu zmniejszenie ilości odpadów trafiających na składowiska, a tym samym obniżenie emisji metanu, dodając, że krajowy „wskaźnik odzysku” odpadów wzrósł do 37,53 proc. w 2025 r. z 13 proc. w 2017 r.
Na składowisku Seymen operator miejski ISTAC zbiera gaz powstający w wyniku rozkładu zakopanej materii organicznej, podczas gdy firma energetyczna spala gaz w celu wytworzenia energii elektrycznej w elektrowni otwartej w 2020 r.
Obiekt produkuje ok. 22 000 megawatogodzin energii elektrycznej miesięcznie, zgodnie z raportem z 2025 r. opublikowanym przez serwis informacyjny o energetyce Enerji Gunlugu.
Ministerstwo środowiska poinformowało, że ISTAC czerpie korzyści ekonomiczne z wydajnego wychwytywania metanu w celu produkcji energii elektrycznej.
Urzędniczka ISTAC, Aysen Erdincler, zakwestionowała, czy obserwacje satelitarne są reprezentatywne dla emisji ze składowiska, twierdząc, że zazwyczaj wahają się one od 4 do 6 ton na godzinę, a odczyt satelitarny na poziomie 12 ton na godzinę w jednym dniu zawyżył średnią. Szef ISTAC, Fatih Ugur, powiedział, że ok. 30 hektarów składowiska pozostało nieprzykrytych w dniu tego pomiaru, podczas gdy prowadzono prace nad rurami do zbierania metanu, a niskie ciśnienie atmosferyczne również przyczyniło się do wyższego stężenia metanu.
Według ISTAC zakład w Seymen przyjmuje codziennie ok. 8500 ton odpadów domowych, ze średniej dziennej ilości 20 000 ton w całym Stambule. Dla naukowców nie jest jasne, ile metanu ze składowiska wychwytuje system, ale Erdincler powiedziała, że wycieki metanu na terenie obiektu zazwyczaj wynoszą około 25 proc.
Emisje Turcji z odpadów rosną. Kraj nie chce podpisać zobowiązania
Emisje metanu z odpadów w Turcji wzrosły o prawie 25 proc. w dekadzie do 2024 r., w porównaniu do światowego wzrostu o 6,5 proc. w tym samym okresie, zgodnie z danymi Banku Światowego opartymi na bazie danych emisyjnych EDGAR Komisji Europejskiej. Od 2020 r. emisje z odpadów w Turcji utrzymują się na poziomie ok. 21 mln ton ekwiwalentu CO2 rocznie.
W 2021 r. podczas COP26 zainicjowano Globalne Zobowiązanie w sprawie Metanu (Global Methane Pledge – GMP), dążące do zbiorowej redukcji emisji metanu o 30 proc. w stosunku do poziomów z 2020 r. do 2030 r., przy czym ponad 30 krajów poparło później cele krajowe. Turcja nie znajduje się na liście uczestników tego zobowiązania.
Selim Yildirim, główny badacz polityki klimatycznej w organizacji D84 z Ankary, zajmującej się polityką i mediami, powiedział, że Turcja ma bardziej rozwiniętą utylizację odpadów niż uboższe kraje, ale mniej skuteczne zarządzanie, recykling i odzyskiwanie wartości niż znaczna część Europy.
Jego zdaniem Turcja mogłaby jeszcze dołączyć do GMP podczas COP31, ale to nie zagwarantowałoby wyników.
„Kwestią jest to, czy można skutecznie przekuć to w działanie i wdrożyć” – powiedział, dodając, że potrzebne są regulacje, aby zmusić operatorów do wychwytywania i ponownego wykorzystania metanu.
W Seymen, ok. 5 km od składowiska, mieszkańcy mają jeszcze jeden problem – smród. Sam metan jest bezwonny, ale rozkładające się odpady organiczne mogą uwalniać cuchnące związki.
Latem zapach wdziera się przez okna otwierane z powodu upału – potwierdza Soner Duz, 46-letni fryzjer. „Około czwartej lub piątej rano nagle pojawia się smród” – powiedział. „Budzi cię”.
