-
Pończosznik z San Francisco to endemiczny podgatunek występujący wyłącznie na niewielkim obszarze hrabstw San Mateo i Santa Cruz w Kalifornii.
-
Głównymi zagrożeniami dla tego rzadkiego gada są utrata podmokłych siedlisk, susze, choroby, ruch samochodowy oraz nielegalne odławianie.
-
Naukowcy stosują metodę head-starting, polegającą na odchowaniu młodych węży w zoo i wypuszczeniu ich na wolność po osiągnięciu bezpiecznych rozmiarów.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Pończosznik z San Francisco (Thamnophis sirtalis tetrataenia) jest podgatunkiem węża występującego w Ameryce Północnej. Żyje na bardzo niewielkim obszarze hrabstwa San Mateo i części sąsiedniego hrabstwa Santa Cruz. Nie można spotkać go na wolności w żadnym innym miejscu świata. Jego największym problemem jest znikanie i rozdzielanie podmokłych siedlisk, w których znajduje schronienie i pożywienie.
Wąż został objęty federalną ochroną już w 1967 r., gdy amerykańskie przepisy dotyczące zagrożonych gatunków były dopiero rozwijane. Mimo upływu prawie sześciu dekad liczebność dzikiej populacji pozostaje bardzo mała: według San Francisco Zoo & Gardens na wolności żyje prawdopodobnie zaledwie kilka tysięcy osobników. Ochronę utrudniają susze, choroby, ruch samochodowy, nielegalne odławianie, a także spadek liczebności zwierząt, którymi pończoszniki się żywią.
W ostatnich latach przyrodnicy zastosowali metodę nazywaną po angielsku „head-starting”, czyli zapewnienie młodym zwierzętom bezpiecznego startu. Zamiast trzymać węże w ogrodzie zoologicznym przez całe życie, hodowcy pomagają im przetrwać najbardziej niebezpieczny okres dzieciństwa. Gdy osiągną rozmiary zwiększające szansę przeżycia, wracają do naturalnego środowiska.
Jak hoduje się węże do wypuszczenia?
W 2025 r. specjaliści schwytali ciężarne samice pochodzące ze stosunkowo dobrze zachowanej populacji. Przewieziono je do zoo, gdzie urodziły młode. Dorosłe samice szybko wróciły do środowiska, natomiast potomstwo pozostawiono pod opieką hodowców. Młode rosły w kontrolowanych warunkach, bez bezpośredniego zagrożenia ze strony drapieżników i bez konieczności samodzielnego zdobywania pożywienia.
Każdego z 62 młodych węży przebadano genetycznie przed wypuszczeniem. To istotny szczegół, bo celem programu jest coś więcej niż samo zwiększenie liczby zwierząt. Ma również poprawić różnorodność genetyczną niewielkich, odizolowanych populacji. Około jednej trzeciej młodych wróciło w okolice pochodzenia matek, a reszta została rozmieszczona w innych miejscach, gdzie nowe osobniki mogą pomóc w odbudowie lokalnych grup.
Lokalizacje wypuszczenia pozostają tajne. Przyrodnicy nie chcą ułatwiać kolekcjonerom nielegalnego odławiania zwierząt ani sprowadzać w te miejsca nadmiernego ruchu ludzi. Węże korzystają z terenów podmokłych, w których żyją również zagrożone kalifornijskie żaby czerwononogie, będące ważnym składnikiem ich diety. Ochrona tego jednego widowiskowego gada wymaga więc zachowania całego środowiska, a nie tylko opieki nad pojedynczymi wężami.
Wypuszczenie to dopiero początek
Samo wypuszczenie młodych nie gwarantuje sukcesu. Mogą paść ofiarą drapieżników, nie znaleźć pożywienia albo nie przetrwać kolejnej suszy. Żeby podgatunek można było uznać za wystarczająco bezpieczny, potrzebne są trwałe populacje, które rozmnażają się bez ciągłej pomocy człowieka. W tym przypadku plan zakłada co najmniej dziesięć takich populacji, liczących po minimum 200 osobników.
Według San Francisco Zoo w 2026 r. urodziło się już ponad 130 kolejnych młodych, które mają trafić na wolność w 2027 r. Aby można było usunąć podgatunek z amerykańskiej listy zagrożonych, potrzeba co najmniej dziesięciu samodzielnie rozmnażających się populacji liczących po minimum 200 osobników. To pokazuje, jak daleka pozostaje droga do odbudowy. Są jednak dowodem, że współpraca ogrodu zoologicznego, naukowców i instytucji odpowiedzialnych za ochronę terenów podmokłych może doprowadzić do czegoś konkretnego. Najpiękniejszy wąż Kalifornii ma teraz większą szansę, by pozostać częścią tamtejszej przyrody, a nie tylko fotografią w atlasie zagrożonych gatunków.













