Miasto Europy posadzi 3 mln drzew. Będzie symbolem przemiany

Mediolan, ze względu na położenie na Nizinie Padańskiej, charakteryzuje się utrudnionym przewietrzaniem miasta i wysokim poziomem zanieczyszczeń powietrza.
Program Forestami zakłada zasadzenie 3 milionów drzew i krzewów w ciągu czterech lat, dążąc do zapewnienia jednego drzewa na każdego mieszkańca.
Dotychczasowe działania pozwoliły na odnowienie terenów zdegradowanych o powierzchni odpowiadającej 350 boiskom piłkarskim, co przyniosło projektowi tytuł flagowej inicjatywy ONZ.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie

Mediolan stał się symbolem odnawiania przyrody, choć należy do najbardziej zanieczyszczonych miast Europy. Jak donosi portal Euronews w październikowym zestawieniu jakości powietrza przeprowadzonym przez IQAir zajął siódme miejsce wśród miast świata i był jedynym europejskim ośrodkiem w pierwszej dziesiątce rankingu na świecie. To paradoks: metropolia zmagająca się ze smogiem chce udowodnić, że nawet gęsto zabudowane miasto może odzyskiwać naturę. Wyróżnienie ONZ nie oznacza, że problem nie zniknął już. Doceniono długofalową próbę jego rozwiązania.

Dlaczego właśnie Mediolan stawia na odnowę przyrody?

Włoska metropolia leży na Nizinie Padańskiej, gdzie warunki geograficzne utrudniają przewietrzanie. Zanieczyszczenia mogą długo utrzymywać się nad miastem, a sytuację pogarszają emisje pochodzące z intensywnego rolnictwa i działalności przemysłowej w całym regionie. To nie jest więc wyłącznie problem samochodów poruszających się po centrum. Na jakość powietrza wpływa położenie miasta oraz presja gospodarcza obejmująca rozległy obszar północnych Włoch.

Władze i organizacje zaangażowane w projekt uznały, że jednym z praktycznych sposobów poprawy warunków życia będzie zwiększenie ilości zieleni. Drzewa i krzewy mogą zatrzymywać część pyłów, dawać cień, ograniczać nagrzewanie powierzchni i poprawiać lokalny mikroklimat. Zieleń na ulicach, dachach i fasadach ma również zwiększać dostęp mieszkańców do przestrzeni przyjaznych odpoczynkowi. Fondazione Forestami, organizacja stojąca za inicjatywą, wskazuje, że takie rozwiązania są stosunkowo tanim i skutecznym narzędziem wspierającym filtrowanie zanieczyszczeń, chłodzenie miasta oraz dobrostan ludzi.

Kto stoi za projektem i jak chce zazielenić miasto?

Najważniejszą rolę odgrywa Fondazione Forestami, a inicjatywa miejskiego zalesiania ruszyła w 2019 roku. Z projektem związany jest włoski architekt Stefano Boeri, znany między innymi z mediolańskiego Bosco Verticale, czyli Pionowego Lasu. To dwa wieżowce mieszkalne, których elewacje porastają drzewa i liczne rośliny. Budynki stały się rozpoznawalnym przykładem włączania zieleni w architekturę współczesnego miasta, choć Forestami ma znacznie szersze ambicje niż tworzenie efektownych zielonych fasad.

Bosco Verticale w MediolaniePierluigi Palazzi123RF/PICSEL

Program zakłada sadzenie drzew i krzewów w różnych częściach metropolii, a także odtwarzanie zieleni na obszarach zdegradowanych. W przedsięwzięcie włączani są mieszkańcy, lokalne instytucje i szkoły. Uczniowie mają okazję uczestniczyć w działaniach, które pokazują, że przyroda nie jest dodatkiem do miasta, ale elementem infrastruktury potrzebnej do codziennego funkcjonowania. Ważne jest również zwiększanie dostępności terenów zielonych, tak aby korzyści z projektu nie ograniczały się do kilku reprezentacyjnych dzielnic.

W ciągu najbliższych czterech lat w Mediolanie ma pojawić się około 3 mln nowych drzew i krzewów. Ambicją jest osiągnięcie skali odpowiadającej mniej więcej jednemu drzewu na mieszkańca. To długoterminowy cel, który wymaga nie tylko sadzenia, lecz także późniejszej pielęgnacji, monitorowania i zapewnienia roślinom warunków do przetrwania. Bez podlewania, ochrony młodych sadzonek i odpowiedniego doboru gatunków sama liczba posadzonych drzew nie przesądzi o powodzeniu przedsięwzięcia.

Co już udało się zrobić w Mediolanie?

Od rozpoczęcia Forestami w 2019 roku posadzono już prawie 640 tys. drzew i krzewów. Równolegle przywracano przyrodzie zdegradowane fragmenty przestrzeni miejskiej. Łączna powierzchnia odnowionych obszarów odpowiada około 350 boiskom piłkarskim. To miejsca, które wcześniej pełniły funkcje przemysłowe, parkingowe lub magazynowe, a teraz mogą ponownie służyć zieleni i mieszkańcom.

Skala dotychczasowych działań sprawiła, że projekt zwrócił uwagę międzynarodowych instytucji. Jego twórca, Stefano Boeri, otrzymał nagrodę Europejskiej Fundacji Chorób Płuc za zaangażowanie w poprawę jakości powietrza. Najnowszym i szczególnie ważnym wyróżnieniem jest jednak status UN World Restoration Flagship, czyli flagowego projektu ONZ na rzecz odbudowy przyrody. Ogłoszono go 29 października podczas konferencji COP17 poświęconej różnorodności biologicznej, która odbywała się w Erywaniu w Armenii. Wśród laureatów są projekty odbudowy mokradeł w Kolumbii, parków w Seattle, lasów w Etiopii i ekosystemów morskich w Chinach. To pokazuje szeroki zakres inicjatyw na rzecz środowiska.

Dzięki tej inicjatywie zwiększa się dostęp do terenów zielonych, angażuje się w nią młodzież szkolna i odnawia miejsca, w tym dawne obszary przemysłowe, parkingi i place składowe

Jakie są dalsze plany i co może dać zielona metamorfoza?

Najbliższy etap to realizacja zapowiedzi dotyczącej 3 mln nowych drzew i krzewów. Równocześnie Forestami ma poszerzać dostęp do zielonych przestrzeni, angażować kolejne szkoły i obejmować działaniami następne tereny wymagające odnowy. Kluczowe będzie połączenie nowych nasadzeń z troską o istniejące parki, skwery i drzewa uliczne. W mieście tak gęsto zabudowanym każdy dostępny fragment gruntu może mieć znaczenie dla ciągłości zielonej sieci.

Korzyści mogą wykraczać poza poprawę wyglądu ulic. Większa liczba drzew oznacza więcej cienia podczas upałów, mniejsze nagrzewanie nawierzchni i potencjalnie lepsze warunki do życia w czasie fal gorąca. Zieleń może też tworzyć siedliska dla ptaków, owadów i innych organizmów, a połączone ze sobą obszary ułatwiają przemieszczanie się gatunków. Nie należy jednak traktować sadzenia drzew jako zamiennika ograniczania emisji. Żeby powietrze w Mediolanie stało się czystsze, konieczne pozostają również działania dotyczące transportu, ogrzewania, przemysłu i źródeł zanieczyszczeń poza granicami miasta.

Dziś jesteśmy świadkami narodzin jednego z największych ruchów na rzecz przyrody w historii

Mediolan nie stał się nagle miastem wolnym od smogu. Jego wyróżnienie pokazuje jednak, że nawet metropolia z poważnymi problemami środowiskowymi może rozpocząć szeroko zakrojoną odbudowę zieleni i potraktować ją jako inwestycję w zdrowie mieszkańców. Jeśli zapowiadane nasadzenia zostaną utrzymane, a dawne nieużytki rzeczywiście odzyskają przyrodnicze funkcje, włoski projekt może stać się inspiracją dla innych europejskich miast. Najważniejszy sprawdzian dopiero przed nim: nie liczba sadzonek w komunikatach, lecz drzewa, które przetrwają, i poprawa jakości życia, którą odczują mieszkańcy.