„Odeszła Bohaterka wielu pokoleń. Pani Wanda Traczyk-Stawska 'Pączek’. Żołnierka Powstania Warszawskiego. Autorytet. Zabierała głos w ważnych sprawach, sprzeciwiała się mowie nienawiści i zwykłym nikczemnikom. Chciała dla nas silnej i bezpiecznej Polski w Europie. Dziękujemy, Pani Wando! Cześć Jej pamięci” – napisał wiceminister kultury Maciej Wróbel w środę (19 sierpnia) na platformie X.
Wpis z informacją o śmierci Traczyk-Stawskiej zamieścił też europoseł KO Michał Szczerba: „Odeszła Bohaterka. Pani Wanda Traczyk-Stawska 'Pączek’. Żołnierka Powstania. Walczyła z bronią w ręku. Strażniczka pamięci. Warszawianka, nauczycielka, autorytet. Zawsze myślała i pracowała dla Ojczyzny. Zawsze występowała w obronie słabszych. Pragnęła silnej i bezpiecznej Polski w Europie. Dziękujemy, kochana Pani Wando, za wszystko”.
Nie żyje Wanda Traczyk-Stawska. Podczas Powstania Warszawskiego walczyła jako łączniczka
Wanda Traczyk-Stawska urodziła się 7 kwietnia 1927 r. w Warszawie. Była psycholożką, działaczką społeczną i uczestniczką Powstania Warszawskiego, w którym walczyła jako łączniczka i strzelec Szarych Szeregów oraz Armii Krajowej pod pseudonimami „Atma” i „Pączek”.
Kiedy wybuchła druga wojna światowa, miała zaledwie 12 lat. Wanda Traczyk-Stawska – mimo domowych obowiązków i opieki nad rodzeństwem – starała się uczyć i włączyć w działalność konspiracyjną. Początkowo zbierała informacje o niemieckich wojskach. Później przeszła szkolenie wojskowe i brała udział w małym sabotażu, dezorganizując okupanta. – To była podstawa tego, co było później w powstaniu – wspominała bohaterka w notacji historycznej nagranej dla Muzeum Powstania Warszawskiego. Teren operacyjny, na którym działała, obejmował Śródmieście Północ, Południe oraz Powiśle.
Traczyk-Stawska: Wspominam ludność cywilną jako główną bohaterkę powstania
Dostała przydział jako łączniczka na 1 sierpnia. Jej zadaniem początkowo było obserwowanie sytuacji. Następnie rozdawała ulotki dla ludności i sprawdzała, gdzie nadal trwają walki, a gdzie się zakończyły. Później dostała broń, zostając strzelczynią-łączniczką. Zanosiła też meldunki, budowała barykady, przenosiła sprzęt i walczyła z Niemcami. Powstańczyni zwracała uwagę, że godna podziwu była także postawa obywateli.
– Ja wspominam ludność cywilną jako główną bohaterkę powstania. […] Kiedy my żeśmy zaczęli, oni całkowicie wsparli nas i wszystko, co pamiętam z powstania najserdeczniej, najcieplej, to właśnie postawę ludności cywilnej – mówiła Traczyk-Stawska w rozmowie z Muzeum Powstania Warszawskiego.
Traczyk-Stawska zainicjowała ustanowienie Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy
Po upadku Powstania Warszawskiego bohaterka została wzięta do niewoli przez Niemców i przebywała w kilku niemieckich obozach jenieckich. Do Polski wróciła w 1947 roku. Następnie ukończyła studia na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Później przez wiele lat uczyła w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej 43 na warszawskiej Pradze.
Traczyk-Stawska nie zapomniała jednak o swoich kolegach z powstania i starała się, aby na cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli powstała Izba Pamięci. Obok niej znajduje się Mur Pamięci upamiętniający niemal 62 tys. zidentyfikowanych cywili i żołnierzy, którzy zginęli podczas Powstania Warszawskiego. Bohaterka zainicjowała również ustanowienie 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy.
Kierowała także Społecznym Komitetem ds. Cmentarza Powstańców Warszawy. Aktywnie uczestniczyła w życiu publicznym, zabierając głos w sprawach praw człowieka, praw kobiet oraz demokratycznych wartości.
Wanda Traczyk-Stawska apelowała o pomoc Ukrainie
Jak przypomina „Wyborcza”, po ataku Rosji na Ukrainę w 2022 r. Traczyk-Stawska wzywała do udzielania pomocy broniącym swej niepodległości Ukraińcom. „Jak najszybciej nieście im pomoc w najnowocześniejszej broni! Wołam na cały świat. Mówię to jako żołnierz, który wie, co to znaczy mieć broń w ręce” – apelowała w płomiennej mowie na Cmentarzu Powstańców Warszawy.
Wśród wielu odznaczeń Wandy Traczyk-Stawskiej są Krzyż Walecznych i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Jest Honorową Obywatelką Warszawy (2017 r.) i Warszawianką Roku (2021 r.) oraz laureatką Nagrody im. Jana Rodowicza „Anody” ustanowionej przez Muzeum Powstania Warszawskiego dla bohaterów czasu pokoju (2021 r.).
Źródło: PAP
