Za ustawą o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami posłowie opowiedzieli się jednogłośnie w piątek (18 września). W Sejmie rozpatrywane były trzy projekty w sprawie asystencji – prezydencki, rządowy i poselski. Jako projekt przewodni uznano propozycję rządową, która powstała w biurze ówczesnego pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasza Krasonia. Sejmowe prace nad ostatecznym kształtem nowych przepisów trwały od grudnia 2025 r. Ustawa trafi teraz do Senatu.
Część osób z niepełnosprawnościami nie otrzyma wsparcia
W czasie posiedzeń komisji posłowie spierali się m.in. o kryterium punktowe uprawniające do wsparcia, wiek uprawnionych, liczbę godzin asystencji, waloryzację stawek dla asystentów, a także formę ich zatrudnienia. Eksperci zwracali uwagę, że regulacja wyklucza wsparcie dla osób po 65. roku życia.
Z kolei przedstawiciele osób niewidomych i głuchych wskazywali, że będą pozbawieni pomocy, bo otrzymują najczęściej 50-60 punktów w skali potrzeby wsparcia, a według ustawy potrzebne jest 80. Inna sporna kwestia dotyczyła braku stabilności zatrudnienia asystentów, którzy mają świadczyć usługi na podstawie kontraktu, a nie umowy o pracę. Wątpliwości te podzielał m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich – najpierw Marcin Wiącek, a obecnie Sylwia Gregorczyk-Abram.
Sejm przyjął poprawkę Razem ws. asystencji osobistej
W piątek Sejm większością głosów odrzucił m.in. prezydenckie poprawki dotyczące rozszerzenia grupy uprawnionych do wsparcia o osoby powyżej 65. roku życia oraz o te, które uzyskały od 70 do 79 punktów potrzeby wsparcia. Takie same zmiany proponował PiS. Przyjęto natomiast poprawkę partii Razem wydłużającą okres obowiązywania decyzji o przyznaniu asystencji osobistej z trzech do pięciu lat.
We wrześniu wiceministerka rodziny, pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych Monika Sikora wyjaśniała, że ze względu na ograniczenia budżetowe nie wszystkie rozwiązania proponowane przez stronę społeczną mogły być uwzględnione. Podkreśliła, że koszt ustawy przez kolejne 10 lat wyniesie 50 mld zł.
Do 240 godzin miesięcznie asystencji dla dorosłych
Nowe rozwiązania mają wejść w życie w 2028 r., a nie jak pierwotnie zakładano w 2027 r. Asystencję osobistą zorganizuje powiat. Będzie mógł to zrobić samodzielnie lub powierzyć zadanie np. organizacji pozarządowej. Ustawa zakłada, że z usług asystenta będą mogły korzystać osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia, a od 2030 r. również młodzież od 13. roku życia. Osobom dorosłym asystencja będzie przyznana w wymiarze od 20 do 240 godzin miesięcznie, a dzieciom od 13 lat do ukończenia 18. roku życia – od 20 do 80 godzin miesięcznie.
Godziny niewykorzystane w danym miesiącu (nie więcej niż 50 proc. miesięcznego wymiaru godzin, ale nie więcej niż 100 godzin) będą mogły zostać wykorzystane w kolejnym. Z kolei godziny niewykorzystane w danym roku kalendarzowym nie mogą zostać wykorzystane w kolejnych latach.
Zasady przyznawania prawa do asystencji osobistej
Prawo do asystencji osobistej będzie przyznawane przez zespół w drodze decyzji administracyjnej na podstawie ustaleń dwóch członków tego zespołu. Pod uwagę brany będzie m.in. formularz samooceny, wywiad bezpośredni z osobą z niepełnosprawnością i wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia.
Osoby z niepełnosprawnościami będą mogły wybrać asystenta lub zwrócić się z wnioskiem o przedstawienie kandydatów. Realizator asystencji (samorząd lub organizacja pozarządowa) w ciągu 30 dni kalendarzowych powinien przedstawić co najmniej dwóch kandydatów na asystenta, po uprzednim uzyskaniu ich zgody.
Osoba, która nabyła prawo do asystencji osobistej przed ukończeniem 65. roku życia, zachowa prawo do korzystania z niej po ukończeniu tego wieku do upływu okresu, na który została wydana decyzja o przyznaniu wsparcia. Realizator będzie zobowiązany zapewnić taką liczbę asystentów osobistych, jaka jest niezbędna do prawidłowego świadczenia tego wsparcia, zgodnie z potrzebami określonymi w decyzji przyznającej prawo do asystencji.
Obecnie nie ma systemowego uregulowania usług asystenckich
Asystent będzie mógł pomagać w czynnościach codziennych, takich jak poruszanie się, zakupy, wyjście do pracy, szkoły czy lekarza, a po odpowiednim przeszkoleniu także w niektórych czynnościach medycznych. Wynagrodzenie asystentów wyniesie od 49 do 55 zł brutto za godzinę pracy, zależnie od zakresu potrzeb osoby z niepełnosprawnością.
Asystent będzie mógł pracować w wymiarze nieprzekraczającym 276 godzin miesięcznie, z uwzględnieniem łącznej liczby godzin asystencji osobistej świadczonej na rzecz wszystkich osób. Będzie miał też prawo do korzystania z superwizji. Usługa będzie świadczona na podstawie kontraktu z asystentem.
Obecnie asystencja osobista realizowana jest przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w ramach czasowych programów dla samorządów i organizacji pozarządowych. Nie ma systemowego uregulowania usług asystenckich tak, by każda osoba potrzebująca miała do nich dostęp.
Źródło: Karolina Kropiwiec/PAP
