-
Naukowcy z Brazylii powiązali spożycie sześciu popularnych słodzików, w tym aspartamu i ksylitolu, z przyspieszonym starzeniem poznawczym mózgu.
-
Badanie obejmujące ponad 12 tysięcy osób wykazało, że wysokie spożycie substancji słodzących odpowiada za szybszy spadek pamięci i zdolności myślowych o około 1,6 roku.
-
Najsilniejszy negatywny wpływ substancji słodzących zaobserwowano u diabetyków oraz osób poniżej 60. roku życia.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Odkryto, że sześć popularnych zamienników cukru może przyspieszać starzenie się mózgu. Osoby spożywające największe ilości tych substancji doświadczały szybszego pogarszania się pamięci i sprawności umysłowej niż uczestnicy, którzy jedli ich najmniej. Różnica była na tyle wyraźna, że odpowiadała około 1,6 dodatkowego roku starzenia poznawczego. Nie chodzi wyłącznie o słodziki dodawane do kawy czy herbaty. Można je znaleźć również w napojach typu light, wodach smakowych, jogurtach, deserach i wielu produktach o obniżonej kaloryczności.
Słodziki o niskiej lub zerowej zawartości kalorii są często uznawane za zdrową alternatywę dla cukru. Jednak nasze odkrycia sugerują, że niektóre słodziki mogą z czasem negatywnie wpływać na zdrowie mózgu
Kto i gdzie badał zamienniki cukru?
Badanie przeprowadzili naukowcy z Brazylii, którzy przeanalizowali informacje dotyczące sposobu odżywiania i zdrowia poznawczego 12 772 dorosłych mieszkańców tego kraju. Wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym „Neurology”. Publikacja dotyczyła związku między spożywaniem niskokalorycznych i bezkalorycznych substancji słodzących a pogarszaniem się funkcji poznawczych. Jej wyniki zostały ponownie przedstawione przez American Academy of Neurology w październiku 2026 roku.
Naukowcy chcieli sprawdzić, czy produkty powszechnie wykorzystywane jako zamienniki cukru mogą mieć związek ze zmianami zachodzącymi w mózgu wraz z upływem czasu. Szczególnie interesowało ich to, czy większe spożycie słodzików wiąże się z szybszym osłabieniem pamięci, zdolności językowych i sprawności myślenia. Badanie nie koncentrowało się więc na krótkotrwałych reakcjach organizmu, lecz na zmianach obserwowanych przez wiele lat.
Obserwowano prawie 13 tys. osób
Uczestnicy mieli średnio 52 lata na początku badań, które trwały 8 lat. Naukowcy monitorowali ich przez około osiem lat, analizując zarówno sposób odżywiania, jak i wyniki testów sprawdzających sprawność umysłową. Na początku badania każdy uczestnik wypełnił szczegółowy kwestionariusz dotyczący produktów spożywanych i napojów wypijanych w poprzednim roku. Na tej podstawie oszacowano dzienne spożycie poszczególnych substancji słodzących.
Badacze podzielili uczestników na trzy grupy w zależności od ilości przyjmowanych słodzików. W grupie o najniższym spożyciu średnia wynosiła około 20 miligramów dziennie. W grupie o najwyższym spożyciu było to już 191 miligramów na dobę. Dla porównania taka ilość aspartamu odpowiada w przybliżeniu zawartości tego związku w jednej puszce napoju typu dietetyczna cola.
Wśród analizowanych substancji największe średnie spożycie odnotowano w przypadku sorbitolu. Wynosiło ono 64 miligramy dziennie. Jest to alkohol cukrowy wykorzystywany między innymi w produktach bez dodatku tradycyjnego cukru.
Istotną częścią eksperymentu były testy poznawcze. Przeprowadzano je trzykrotnie: na początku obserwacji, w jej połowie oraz na zakończenie. Dzięki temu można było porównać, jak zmieniały się zdolności umysłowe poszczególnych osób.
Sprawdzano między innymi pamięć roboczą, czyli umiejętność chwilowego przechowywania i wykorzystywania informacji. Badano także przypominanie sobie słów, płynność słowną oraz szybkość przetwarzania informacji. Płynność słowna pozwala ocenić, jak sprawnie człowiek potrafi przywoływać z pamięci i wypowiadać kolejne słowa. Wszystkie te funkcje mają duże znaczenie w codziennym życiu, od prowadzenia rozmów po zapamiętywanie informacji i podejmowanie decyzji.
Sześć słodzików powiązano z szybszym pogarszaniem pamięci
Wyniki analizy pokazały, że osoby spożywające największe ilości substancji słodzących doświadczały szybszego spadku ogólnej sprawności poznawczej niż uczestnicy z grupy o najniższym spożyciu. Po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć, nadciśnienie i choroby układu krążenia różnica wynosiła 62 proc.
Oznacza to, że tempo pogarszania się pamięci i zdolności myślenia w grupie o najwyższym spożyciu było wyraźnie większe. Naukowcy oszacowali, że zaobserwowana różnica odpowiadała około 1,6 dodatkowego roku starzenia poznawczego w okresie badania. Nie oznacza to jednak, że mózgi uczestników fizycznie postarzały się o dokładnie tyle lat. Chodzi o porównanie zmian wyników uzyskiwanych w testach sprawności umysłowej.
Niepokojące różnice zauważono również wśród osób spożywających umiarkowane ilości słodzików. W tej grupie spadek funkcji poznawczych był o 35 proc. szybszy niż u uczestników przyjmujących najmniej badanych substancji. Odpowiadało to około 1,3 dodatkowego roku starzenia poznawczego.
Badacze przyjrzeli się również poszczególnym składnikom. Sześć z siedmiu analizowanych substancji powiązano z szybszym pogarszaniem się ogólnej sprawności poznawczej, szczególnie pamięci. Były to aspartam, sacharyna, acesulfam K, erytrytol, sorbitol oraz ksylitol.
Warto zwrócić uwagę, że związki te występują w wielu produktach dostępnych w zwykłych sklepach. Aspartam, sacharyna i acesulfam K są wykorzystywane między innymi do produkcji napojów bez cukru i słodkich przekąsek o obniżonej kaloryczności. Erytrytol i ksylitol można kupić również w postaci samodzielnych słodzików, które trafiają do domowej kawy, herbaty i wypieków. Sorbitol jest natomiast stosowany w różnych produktach spożywczych, w tym w wyrobach bez dodatku cukru.
Jedyną substancją, dla której nie zaobserwowano związku z szybszym pogarszaniem się funkcji poznawczych, była tagatoza. Nie oznacza to jednak, że naukowcy potwierdzili jej korzystny wpływ na mózg. Brak wykrytego związku w jednym badaniu nie jest dowodem, że dany składnik jest całkowicie bezpieczny.
Największe obawy dotyczą osób przed 60. rokiem życia i diabetyków
Analiza wykazała również, że związek między spożyciem słodzików a sprawnością umysłową nie wyglądał jednakowo we wszystkich grupach wiekowych. U osób poniżej 60. roku życia większe spożycie badanych substancji wiązało się z szybszym pogarszaniem płynności słownej i ogólnych zdolności poznawczych. Podobnej zależności nie zaobserwowano u uczestników, którzy przekroczyli 60 lat.
Szczególnie interesujący okazał się wynik dotyczący osób chorujących na cukrzycę. W tej grupie związek między spożyciem słodzików a szybszym spadkiem sprawności poznawczej był silniejszy niż u osób bez tej choroby. To ważna obserwacja, ponieważ właśnie diabetycy często sięgają po zamienniki cukru, chcąc ograniczyć spożycie produktów podnoszących poziom glukozy we krwi.
Naukowcy studzą emocje
Choć wyniki brzmią niepokojąco, badacze podkreślają, że nie dowodzą one, iż zamienniki cukru bezpośrednio powodują uszkodzenia mózgu. Badanie miało charakter obserwacyjny. Oznacza to, że naukowcy zauważyli zależność między większym spożyciem określonych substancji a szybszym pogarszaniem się wyników testów poznawczych, ale nie mogli jednoznacznie ustalić, czy to właśnie słodziki odpowiadają za te zmiany.
Naukowcy zaznaczają, że potrzebne są kolejne badania, które pozwolą ustalić, czy poszczególne słodziki rzeczywiście wpływają na funkcjonowanie mózgu i dlaczego obserwowana zależność jest silniejsza w niektórych grupach. Warto również sprawdzić, czy inne sposoby ograniczania tradycyjnego cukru mogą przynosić korzystniejsze efekty.
Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić nasze ustalenia i sprawdzić, czy inne alternatywy dla cukru rafinowanego, takie jak mus jabłkowy, miód, syrop klonowy lub cukier kokosowy, mogą być skutecznymi alternatywami
