Rząd chce wykonać wyrok TSUE ws. lasów. Ekolodzy: Mamy poważne wątpliwości

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt zmian w ustawie o lasach, który ma zwiększyć przejrzystość planowania gospodarki leśnej oraz umożliwić skuteczniejszą kontrolę społeczną nad decyzjami dotyczącymi wycinki i ochrony lasów.

Wiceminister klimatu i środowiska Mikołaj Dorożała od wielu miesięcy zapowiadał wprowadzenie przepisów umożliwiających organizacjom społecznym zaskarżanie planów urządzenia lasu do sądów administracyjnych. Jak podkreślał, obecny system nie zapewnia obywatelom realnego wpływu na decyzje dotyczące gospodarowania lasami, mimo że są one dobrem publicznym. Według resortu nowe przepisy mają zwiększyć transparentność procesu oraz dostosować polskie prawo do wymogów unijnych. Czy to rozwiązanie rzeczywiście wniesie świeżość do kwestii gospodarowania cennymi lasami?

To realizacja naszych fundamentalnych obietnic i przełom, na który obywatele oraz organizacje przyrodnicze czekali od lat

---

Plany urządzenia lasu, czyli przyszłość drzew

Jedną z najważniejszych zmian jest nadanie planom urządzenia lasu (PUL) oraz uproszczonym planom urządzenia lasu formy decyzji administracyjnej. Oznacza to, że dokumenty określające sposób gospodarowania lasami będą mogły podlegać kontroli sądów administracyjnych.

Projekt zakłada również rozszerzenie udziału społeczeństwa w procesie tworzenia planów. Większe kompetencje otrzymają organizacje społeczne i samorządy lokalne, które zabiegają o to od lat. Rady gmin będą miały opiniować projekty planów urządzenia lasu, a nadleśnictwa zostaną zobowiązane do przedstawiania corocznych informacji na temat ich realizacji.

Nowe przepisy wzmacniać mają rolę instytucji ds. ochrony przyrody. Zamiast dotychczasowego opiniowania, plany będą wymagały uzgodnienia z regionalnymi dyrektorami ochrony środowiska oraz Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. Według autorów projektu ma to zapewnić skuteczniejszą ochronę najcenniejszych przyrodniczo obszarów leśnych.

Projekt przewiduje również sankcje za prowadzenie gospodarki leśnej bez zatwierdzonego planu oraz doprecyzowuje zasady odpowiedzialności właścicieli lasów za wypadki spowodowane siłami natury.

Łatwiejsza droga do sądu? „Pozorny dostęp do wymiaru sprawiedliwości”

Kluczowym elementem reformy jest umożliwienie organizacjom społecznym zajmującym się ochroną przyrody składania skarg do sądów administracyjnych na zatwierdzone plany urządzenia lasu. Takie uprawnienia mają otrzymać również organizacje pracodawców, a na zasadach ogólnych także właściciele lasów, podmioty posiadające interes prawny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz prokurator.

Zmiany mają być odpowiedzią na wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wskazał, że organizacje ekologiczne w Polsce nie mają skutecznych narzędzi do kwestionowania planów gospodarki leśnej. Dokumenty te są sporządzane co dziesięć lat dla każdego z 429 nadleśnictw i decydują m.in. o skali pozyskania drewna oraz sposobie ochrony przyrody na danym obszarze.

Wyrok TSUE z 2 marca 2023 r. zobowiązał Polskę do zapewnienia obywatelom – poprzez udział organizacji społecznych – prawa do sądowej kontroli planów urządzenia lasu. Wyrok TSUE zapadł po skardze Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, WWF Polska i Frank Bold, złożonej po sporze wokół nielegalnej wycinki Puszczy Białowieskiej. Problem dotyczy jednak wszystkich lasów w Polsce.

Ekolodzy komentują projekt przepisów o PUL

– Mamy poważne wątpliwości, czy ta nowelizacja rzeczywiście wykonuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 marca 2023 r. i zapewnia realną i pełną możliwość zaskarżania planów urządzenia lasu. W obecnym kształcie tworzy ona jedynie pozorny dostęp do wymiaru sprawiedliwości – mówi Marta Jagusztyn, Założycielka i Członkini Zarządu „Fundacja Lasy i Obywatele”.

Według działaczki projekt drastycznie ogranicza krąg podmiotów uprawnionych do zaskarżenia planu. – Takie prawo miałyby wyłącznie organizacje zajmujące się ochroną przyrody – już nie szerzej rozumianą ochroną środowiska – i działające od co najmniej dwóch lat. Indywidualni obywatele, lokalne inicjatywy i grupy sąsiedzkie nadal nie mogłyby zaskarżyć planu niezgodnego z prawem – mówi w rozmowie z Zieloną Interią i dodaje:

Co więcej, nawet uprawnione organizacje mogłyby zgłaszać w postępowaniu zatwierdzającym plan przede wszystkim zastrzeżenia formalne, a nie merytoryczne. Jednocześnie projekt rozszerza możliwość prowadzenia gospodarki leśnej bez zatwierdzonego planu urządzenia lasu. W praktyce oznacza to, że nawet zaskarżenie planu do sądu nie musi zatrzymać wycinki.

---

Krok w dobrą stronę, ale nie koniec zmian

Organizacje przyrodnicze od lat domagały się możliwości skutecznego zaskarżania planów urządzenia lasu. Ich zdaniem dokumenty te często przesądzają o skali wycinek w cennych przyrodniczo lasach, a dotychczas obywatele byli pozbawieni realnych narzędzi kontroli. 

Według Marty Jagusztyn to się nie zmieni. – W nowelizacji nie ma również zasadniczej reformy konsultacji społecznych ani rozwiązań, które dawałyby mieszkańcom rzeczywisty wpływ na treść planów urządzenia lasu na etapie planowania, czy zapewniałyby transparentność działań Lasów Państwowych poprzez publikowanie danych i informacji o lasach i ich stanie – powiedziała działaczka.

– Są w projekcie rozwiązania pozytywne, takie jak zdjęcie z nadleśniczych odpowiedzialności za wypadki w lesie, przedłużenie o parę dni trwania konsultacji, czy obowiązek uzgadniania planów z regionalnymi dyrekcjami ochrony środowiska. Nie zmienia to jednak tego, że trudno uznać, że ta nowelizacja wprowadza społeczną kontrolę nad lasami, do której zobowiązała się koalicja rządząca, albo że w sposób niebudzący wątpliwości realizuje prawo europejskie. Komisja Europejska przekazała rządowi w maju opinię dotyczącą zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej. Ministerstwo Klimatu i Środowiska tej opinii nie ujawniło – konkluduje Marta Jagusztyn.